Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

woensdag 31 oktober 2012

Klankencyclopedie van het Nederlands (18): [m]

[m] De [m]-klank maak je met je lippen op elkaar, waardoor de lucht uit de longen niet naar buiten kan stromen en het zachte verhemelte omlaag zodat het geluid wel door de neus naar buiten kan. (Vanwege die laatste karakteristiek wordt de [m] een neusklank of nasaal genoemd.)

In heel veel talen is het woord voor 'mama' zoiets als mama. Dat heeft te maken met de vorm van de kindermond.

dinsdag 30 oktober 2012

Ogier van Denemerken : hoofdstukken 90-100


Ogier van Denemerken

Hertaling van het Middelnederlandse epos naar de Middelhoogduitse Ogier von Dänemark,
zoals bewaard gebleven in handschrift Heidelberg CPG 363,

door Amand Berteloot.

Hoofdstukken 90-100
(regels 4137-4983)

Verantwoording van de editie

Ogier van Denemerken : hoofdstukken 1-89


Ogier van Denemerken

Hertaling van het Middelnederlandse epos naar de Middelhoogduitse Ogier von Dänemark,
zoals bewaard gebleven in handschrift Heidelberg CPG 363,

door Amand Berteloot.

Cumulatieve editie van Ogiers kintsheit

Hoofdstukken 1-89
(regels 1-4136)

Verantwoording van de editie

Taal in het regeerakkoord

Taal is in het nieuwe regeerakkoord vooral een eis, een manier om elkaar de maat te nemen. We moeten met ons allen flink gaan studeren de komende jaren: consultatiebureaus moeten kinderen op taalachterstanden toetsen, scholen moeten jonge kinderen met taalproblemen zo snel mogelijk opsporen en bijstaan. De belangrijkste maatregel (rechtstreeks uit het VVD-verkiezingsprogramma) is dat het Nederlands ook een voorwaarde wordt voor een uitkering: 

Wie de Nederlandse taal niet beheerst krijgt geen bijstandsuitkering. Dit uitgangspunt wordt consequent toegepast: voor vreemdelingen uit derde landen, EU-onderdanen en Nederlanders.

maandag 29 oktober 2012

Overleden: J. Bernlef (14 januari 1937 – 29 oktober 2012)



Schrijver en dichter Bernlef is vandaag, maandag 29 oktober, na een kort ziekbed op 75-jarige leeftijd overleden. Dat meldt Querido, de uitgeverij waar hij meer dan vijftig jaar aan verbonden was.

Middelnederlandse scheldwoorden 11

Vulpen is het mooiste woord uit de scheldwoordenlijst van vandaag (het eerste deel staat hier). Het is al een behoorlijke tijd een soort pen, maar in de vijftiende eeuw betekende het duivelsjong. Kijk, dat heeft Mak toch maar mooi voor ons uitgezocht en opgeschreven. In ieder geval kunnen we elkaar ook deze week weer ouderwets tegen elkaar tekeer gaan.

Neder-L is gratis en vrij van overheidsbemoeienis

Het was vorige week de week van de Open Access - het idee dat de resultaten van wetenschappelijk onderzoek, zowel de data als de geschriften, vrij toegankelijk moeten zijn voor alle belangstellenden. Wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan met publiek geld, zo is de gedachte en nu het door internet mogelijk is geworden om publicatie goedkoop te maken, is het niet nodig en ongewenst om commerciële uitgeverijen te spekken met grote sommen geld om dat onderzoek voor veel geld aan het publiek te verkopen.

In het nieuwe nummer van De Gids neemt Maarten Asscher ('schrijver, directeur van Athenaeum Boekhandel te Amsterdam, oud-Gids-redacteur') stelling tegen deze gedachte. Althans hij maakt een drievoudig onderscheid:

zondag 28 oktober 2012

Laatste gedicht (3)


Bij de late Lucebert, heb ik ooit beweerd, ging de poëzie minder ‘zingen’. Het was al te zien aan de manier waarop hij zijn versregels noteerde. Niet zelden gebeurde dat in grote, homogene tekstblokken waarin de verdeling van de versregels tamelijk willekeurig leek te zijn. Wie het gedicht alleen maar zou horen, zou – vooral in de langere gedichten - de presentatie op de pagina maar moeizaam kunnen reconstrueren. In de tijd van Apocrief/ de analphabetische naam lag dat radicaal anders.

Een ritmische impuls leek plaats te maken voor wat Lucebert zelf zijn ‘spreekstem’ noemde.

Al lezende in Ogier van Denemerken – 9


Al lezende in Ogier van Denemerken – 9 : Aan de oevers van de Tiber

Amand Berteloot


In ‘Al lezende 8’ hebben we gezien dat de koning van Montbrant aan de Sarrazeense ‘ammirael’ Cursabel de raad gaf de stad Rome en de citadel zo snel mogelijk per schip te verlaten en “ter see waert” te zeilen. Dat moest dus via de Tiber gebeuren. Deze rivier speelt in het eerste deel van OvD een niet onbelangrijke rol. Hij heeft min of meer de functie van grenslijn tussen de Sarrazenen die Rome bezet hebben aan de ene kant, en de christenen onder Karel de Grote aan de andere kant. De laatsten hebben hun kamp opgeslagen in het zicht van de stad:

Stagiairs gezocht voor taalkundig project



De Universiteit Utrecht is per direct op zoek naar stagair(e)s (BA of MA) voor het project The Uniformity of Linguistic Variation.
 
Geboden wordt een dynamische werkomgeving met veel aandacht voor je eigen onderzoek waarin je actief meewerkt aan en meedenkt over de verschillende praktische en wetenschappelijke aspecten van dit project. Je bouwt mee aan een database met onderzoeksgegevens waar je je eigen onderzoek op kunt baseren, maar waar vele wetenschappers na jou ook nog veel plezier aan zullen beleven.

Wie interesse heeft om in een actief onderzoeksteam mee te draaien en bij te dragen aan dit project, kan contact opnemen via de website van het project.

Bron: http://blog.hum.uu.nl/nederlands/2012/10/26/stageaires-gezocht-voor-een-taalkundig-project-bama/

Taal is simpeler dan gedacht

Zonder de Amerikaanse taalkundige Noam Chomsky (1928) zouden persberichten over de taalkunde er heel anders uit zien. Ik heb een archiefje van dat soort persberichten van de afgelopen dertig jaar en over die hele periode vind je regelmatig aankondigingen van wetenschappelijke doorbraken die nu definitief laten zien dat Chomsky ongelijk heeft.

Het lijkt me heel naar om zo'n onderzoeker te zijn die in 1989 definitief heeft aangetoond dat Chomsky ongelijk heeft om dan 23 jaar later in de krant te lezen dan een jongere collega nu echt definitief heeft aangetoond dat Chomsky het bij het verkeerde eind had.

Een paar dagen geleden kwam de Universiteit van Amsterdam weer met zo'n bericht:

Die historie van Valentijn ende Oursson compleet


Tussen februari en augustus van dit jaar heb ik bij wijze van feuilleton de Historie van Valentijn ende Oursson hoofdstuk voor hoofdstuk gepubliceerd in de vorm van een kritische editie van de oudste bewaard gebleven druk, die van Jan Jacobszoon Bouman, Amsterdam 1657, in combinatie met een diplomatische editie van de door Maximiliaen van Eynnatten in 1624 gecensureerde versie, zoals bewaard gebleven in een niet gedateerde herdruk van een nazaat van Hieronymus Verdussen, drukker te Antwerpen, en een diplomatische editie van de oudste bewaard gebleven druk van de Franse brontekst, Valentin et Orson door Jacques Maillet, Lyon 1489.
     Zoals ik al in het Naschrift aankondigde, heb ik, geholpen door het corrigerend oog van Amand Berteloot, alle hoofdstukken nog eens doorgelezen, hier en daar verbeterd en opnieuw opgemaakt om de roman zonder woordverklaring zo duidelijk mogelijk te presenteren.

zaterdag 27 oktober 2012

Taalunie onderzoekt taal van de media



Omdat televisie en schrijvende pers het voorbeeld geven als het om taal gaat, verdraagt het kijkend en lezend publiek van hen geen slordigheden. Maar een nieuwslezer of presentator van een show mag best een regionaal accent laten horen. Dat blijkt uit een enquête van de Nederlandse Taalunie.

Aristoteles’ Politica in Nederlandse vertaling



Deze maand verschijnt bij de Historische Uitgeverij de eerste Nederlandse vertaling ooit van de Politica van Aristoteles.

De Politica is een belangrijke tekst in de geschiedenis van het westerse politieke denken. In dit werk beschouwt Aristoteles de organisatie van het staatkundige verband en de plaats van de burger daarin. Hij gaat op zoek naar de voorwaarden voor de beste staatsvorm, de juiste verhouding tussen burger en politiek, en naar de ethische grondslagen van een geluk brengende samenleving. Daarbij schetst Aristoteles ook wat in zijn ogen het beste staatkundige verband is en hoe de opvoeding de burger dient voor te bereiden op zijn rol in de gemeenschap. De Politica vormt samen met de Ethica en de Retorica, die al eerder in Nederlandse vertaling verschenen,  de drie pijlers onder Aristoteles’ politieke filosofie.

De vertaling van de Politica is van de hand van Jan Maarten Bremer en Ton Kessels, beiden emeritus hoogleraar Griekse taal- en letterkunde. Het boek is het vijfde deel in de serie Aristoteles in Nederlandse vertaling.

Aristoteles: Politica. Vertaald door Jan Maarten Bremer en Ton Kessels. Groningen: Historische Uitgeverij, 2012. 368 pp. ISBN: 978 90 6554 0041. Prijs: € 38,75

Nog meer herinneringen

Herinneren aan mijn moedertaal van Cornelis Verhoeven maakte allerlei dingen in me wakker. Herinneringen bijvoorbeeld, of beter gezegd: pogingen tot herinneringen.

Verhoeven publiceerde zijn boekje in 1978. Ik was op dat moment een kind in de stad waar Verhoeven leraar was — Den Bosch. Geografisch was het bovendien niet ver van het dorp dat hij beschrijft (Udenhout). Maar er waren inmiddels wel een heleboel dingen veranderd. Althans, dat denk ik, maar ik kan het me niet goed meer herinneren.

vrijdag 26 oktober 2012

Nieuw boek: Aan boord van een Katwijkse bomschuit in de 18e eeuw

Het handschrift van schipper Leendert Buijsertszoon van der Plas

Hertaald door Leendert de Vink. Met medewerking van Korrie Korevaart en Jaap van der Marel en illustraties van Bert van der Meij.

€ 17,50
ISBN 978-90-5997-128-8
144 pagina’s, afbeeldingen in fc/kleur.
Leverbaar via de boekhandel en Primavera Pers.

Op 27 oktober verschijnt bij Primavera Pers Aan boord van een Katwijkse bomschuit in de achttiende eeuw. De verhalen in dit boek werden in ca. 1780 geschreven door schipper Leendert Buijsertszoon van der Plas. Het manuscript is binnenkort te zien in het Katwijks Museum.
Twee reisverslagen

Herinneringen aan mijn moedertaal

Wat is het mooiste essay over het Nederlands uit de vorige eeuw over het Nederlands? Voor mij is dat Herinneringen aan mijn moedertaal van Cornelis Verhoeven. Zowel het boekje als de auteur zijn, ben ik bang, bezig om snel weg te zakken in de vergetelheid, maar daar horen ze niet.

Verhoeven was een filosoof en een classicus die stukjes schreef voor onder andere de krant De Tijd. Uit zijn werk komt hij naar voren als een beminnelijk mens die tegelijk eigenzinnig genoeg is om zijn eigen weg te gaan. Een mijmeraar die de wereld tegelijk heel precies ziet.

Die kwaliteiten zitten ook allemaal in Herinneringen.

Laatste gedicht (2)


alleen bij het ernstig en radeloos
rondwaren in dit lege land zonder redding
kust men plots – doodgoed – zijn eigen kwade hond
en zo – uit zelfrespekt – houdt men zijn mond

De laatste strofe van een goed woord vindt steeds een goede plaats, het laatste gedicht in De moerasruiter uit het paradijs. Zelden zullen vijf strofen een titel zo hebben tegengesproken. ‘Zwarte ironie’ is geen gangbare combinatie, geloof ik, maar ze lijkt me hier nogal bruikbaar.

De moerasruiter uit het paradijs was de bundel waarmee Lucebert in 1982 zijn writer’s block achter zich liet. Zeven jaar later verscheen Troost de hysterische robot en daarin is de toonzetting niet veel anders.

donderdag 25 oktober 2012

‘Designated Emphasis in Dutch Studies’ voor doctoraatsstudenten in de V.S.



Aan de University of California, Berkeley (UC Berkeley) kunnen doctoraatsstudenten voortaan een ‘Designated Emphasis in Dutch Studies’ behalen. Dat meldt de Nederlandse Taalunie.

Aan de Amerikaanse universiteiten waar Nederlands wordt aangeboden, bestaat op dit moment nog geen regulier doctoraatsprogramma voor Dutch Studies. UC Berkeley ziet de invoering van de Designated Emphasis als een eerste stap in de richting van zo’n programma.

De invoering van de Designated Emphasis houdt in dat doctoraatsstudenten uit verschillende vakgebieden (geschiedenis, kunstgeschiedenis, sociologie, enzovoort) een aantal cursussen in Dutch Studies kunnen toevoegen aan hun curriculum en hun specialisatie in Dutch Studies ook kunnen laten erkennen op hun diploma. Dat kan een stimulans zijn voor meer dissertaties in de neerlandistiek.

De Nederlandse Taalunie ondersteunt de buitenlandse universitaire neerlandistiek. Zij kent onder meer beurzen toe aan studenten die hun onderzoek in Nederland of Vlaanderen willen afronden.

De activiteiten van uitgeverijen op sociale media worden steeds... Het valt me op dat uitgeverijen op de sociale media steeds meer berichten plaatsen die... Het lijkt niet onmogelijk dat sociale media de Nederlandse uitgeverijen in toenemende mate verlokken tot...
Ik weet niet hoe ik het netjes moet zeggen. Het effect, laat ik het daar dan op houden, zou te omschrijven kunnen zijn als: stupéficatie. Of, iets alledaagser: ik zit werkelijk met mijn bek vol tanden en plaatsvervangende schaamte te kijken naar wat Nederlandse uitgeverijen op het internet en dan speciaal via sociale media weten te vertonen. Ik doel hier niet op de inerte, petrosauriërachtige app die Van Oorschot heeft laten ontwikkelen voor de Ipad van mijn gade, maar meer in het bijzonder op een tweet en een Facebook-bericht van twee andere huizen.

Een essayist als een alpinist


Het kan bijna niet anders of je hebt onder Nederlandse lezers twee soorten revianen: de gerardisten en de karelieten. Op grond van alleen De avonden had ik misschien een gematigde gerardist kunnen zijn. Maar ik las ook in latere werken van Gerard, en dat was funest. Broer Karel kende ik alleen bij geruchte. Onlangs viel me zijn boek Een grote bruine envelop in handen. Heerlijke beschouwingen. Ik bestelde aansluitend de columnbundels Uren met Henk Broekhuis en Achteraf en genoot ervan. Ik ben dus een kareliet.

Wat is er aan Karel van het Reve (1921-1999) zo prettig? Bovenal zijn helderheid. Zijn woorden en zinnen zijn helder, zijn betogen zijn helder, zijn standpunten zijn helder.

De tafel ruimen

Wat moet je bestuderen als je Nederlands bestudeert? Wat zijn de data precies? Hoort het werk van Jacob van Lennep, een zeer populaire schrijver uit de negentiende eeuw, er bijvoorbeeld bij? Die vragen hebben me sinds gisteren in hun greep

Dat computers alles veranderen in de taalkunde, daaraan zullen mensen twijfelen. Neem de studie van de zinsbouw. Twintig jaar geleden moesten taalkundigen noodgedwongen eigenlijk wel zelf de zinnen construeren die ze bestudeerden: waarom is Jan ziet zich niet goed (moet zijn: Jan ziet zichzelf) en Jan schiet zich in de voet wel? Het vak van syntacticus vereiste een zekere creativiteit in het bedenken van dat soort voorbeelden; Peter-Arno Coppen schreef er onlangs nog een miniatuurtje over.

woensdag 24 oktober 2012

Themanummer Vooys: Oorlog


Er werd en wordt strijd geleverd om wat de literatuur vermag. Is zij een vlucht uit de werkelijkheid, of kan ze ingrijpen in de maatschappij? Voor het dertigjarig jubileum van Vooys schreven wij een essaywedstrijd uit. Deze strijd onder studenten uit Nederland en België werd op het persoonlijk vlak gevoerd: onze vraag was een ‘lof der letteren’ te schrijven waarin tot uiting kwam hoe literatuur de wereld op z’n kop kan zetten. De laatste slag werd geleverd op 1 juni, toen de jury, bestaande uit Bas Heijne, Marja Pruis en Wilbert Smulders, Tabitha Speelman als winnares aanwees. Deze Vooys opent met haar essay.

Klankencyclopedie van het Nederlands (17): [h]

[h] De [h] maak je door je keel tijdens het uitademen een beetje dicht te knijpen, waardoor de lucht tegen de wand schuurt. Dat licht schurende geluid is de [h].

De [h] is lastig te horen, zeker na een klinker. Het betrekkelijk zachte geluid wordt gemakkelijk overstemd door andere klanken. Dat is de reden waarom hij in het Nederlands alleen gebruikt wordt voor een beklemtoonde klinker. Wanneer je een woord als aha ziet, weet je dat de tweede a beklemtoond is. Er zijn geen Nederlandse woorden die klinken als béhen, póher of luiher, en zulke woorden zullen ook niet zo gemakkelijk ontstaan.


dinsdag 23 oktober 2012

2 november 2012: Thomas Rosenboom en de Amerikaanse literatuur

Letteren &cetera

2 november 2012

Een maandelijkse literaire talkshow waarin Pieter Steinz, directeur van het Nederlands Letterenfonds, drie schrijvers en/of vertalers interviewt over hun recent verschenen boeken. Tijd: 17.00-18.30. Locatie: Spui25 in Amsterdam.

Afscheid van e-mail, nostalgie om de faks

Ben ik nou echt de enige die nostalgische gevoelens heeft over de fax? Je hoort mensen wel hun weemoed uitspreken over de handgeschreven brief, en dat is natuurlijk ook terecht. Ah, dat moment dat je als tiener op je kamertje zat en beneden de brievenbus hoorde klepperen en zo snel mogelijk naar beneden stormde om te zien wat er gekomen was en of daar nog een brief bij zat van een meisje uit Beieren! De jeugd van tegenwoordig kent dat niet meer. Geen wonder dat ze voor galg en rad opgroeit.

maandag 22 oktober 2012

Vacatures: postdoc- en promotie-plaatsen


4 Postdoctoral researchers and 4PhD positions, NWO-sponsored Horizon
project: ‘Knowledge and Culture’

The Netherlands Organization for Scientific Research (NWO) will be funding the Horizon research project ‘Knowledge and Culture’. This project will be carried out as a collaboration between the Leiden University Centre for Linguistics (LUCL), the Leiden University Centre for Arts in Society (LUCAS), the Meertens Institute (KNAW), and the University of Amsterdam (UvA). Prof. dr Johan Rooryck at the Leiden University Centre for Linguistics (LUCL) of the Faculty of Humanities at Leiden University will be coordinating the research project. For more information, please see the full description of the project at http://www.hum.leiden.edu/lucl/job-opportunities/vacancies-at-leiden-university.html

Anders maar éénders


Vanaand is die Nederlandse sanger Stef Bos, wat met ’n Afrikaanse vrou getroud is en ses maande van die jaar in Kaapstad woon (aan die voet van Tafelberg, toevallig in dieselfde straat as ek), te sien in die voorlaaste aflewering van die Nederlandse TV-reeks Dat is andere taal!

Op die Afrikaanse poësiewerf Versindaba vertel Bos van sy verhouding met Suid-Afrika en sy liefde vir taal: Vir Nederlands met sy mooi streeksvariëteite, waarin hy hom so persoonlik en met soveel gevoel kan uitdruk. En vir Afrikaans, wat hom die kans bied om sy “eigen taal tegen het licht te houden, het aan te vullen met nieuwe woorden en uitdrukkingen. Het is net alsof je weer verliefd wordt op je eigen vrouw en je jezelf weer realiseert hoe leuk zij eigenlijk is”. Aan Kaapstadmagazine sê hy: “Ik vind Afrikaans een intrigerende taal. Sowieso is het voor mij, als Nederlander in Vlaanderen en Zuid-Afrika erg bijzonder om te zien in hoeveel verschijningvormen mijn taal zich openbaart.”

Middelnederlandse scheldwoorden 10

Toen ik begon aan een inventarisatie van de scheldwoorden die Mak noemt in zijn woordenboek, had ik geen idee dat ik tot meer dan tien episodes zou komen. Dit is nummer 10 en het eind is nog niet in zicht. Hoewel, het eind begint in zicht te komen. Als het om Middelnederlandse scheldwoorden gaat, ben ik een echte schosmuzeel.


De beste nieuwe taalregel van 2012

Het is wel duidelijk dat het Nederlands nog niet goed genoeg beregeld is. Tientallen inzendingen kwamen er binnen bij de redactie van Neder-L na onze oproep van vorige week om nieuwe kwesties te beregelen.

Nu vielen veel inzendingen al vrij snel af bijvoorbeeld omdat ze niet zozeer gloednieuwe taalproblemen signaleerden (een uitdrukkelijke voorwaarde voor deelname aan deze wedstrijd), als wel oude kwesties opnieuw of voorgoed of anders wilden regelen. Toch waren er nog vele mooie nieuwe regels bij. Uiteindelijk kwam de jury tot een shortlist van drie regels die zo aan de handboeken kunnen worden toegevoegd:

zondag 21 oktober 2012

Elisabeth Eybers’ persoonlijke boekerij in Zuid-Afrikahuis bewaard


Nieuwe website geeft inzage in Eybers’ boekenbezit

Op zaterdag 13 oktober werd in het Zuid-Afrikahuis in Amsterdam de Elisabeth Eybers-kamer officieel geopend. Ook werd er een website gelanceerd waarop de catalogus van Eybers’ persoonlijke boekenverzameling, die in de Eybers-kamer wordt bewaard, geraadpleegd kan worden.

Elisabeth Eybers (Klerksdorp, ZA, 26 februari 1915-Amsterdam, 1 december 2007) was in haar eigen land al een bekende dichteres, toen ze zich in 1961 in Nederland vestigde. Toen zij in 1936 debuteerde, was de Afrikaanstalige literatuur nog maar een paar dekaden oud en haar boek, Belydenis in die skemering, was de eerste dichtbundel geschreven door een vrouw, die in deze taal verscheen. In 1943 zou zij ook de eerste vrouw zijn aan wie de prestigieuze Hertzog-prijs werd toegekend, de belangrijkste literaire prijs voor Afrikaanstalige literatuur.

Ze hebben me gedumt

Er stond onlangs weer een interessante melding op Meldpunt Taal (10 oktober 2012, 10:29):
'Zij heeft mij gedumt' als ondertiteling bij gesproken "She dumped me". Interessant, daar men dit meestal wel als zodanig hoort, maar in de context interpreteert als behorend tot dumpen en dan gedumpt schrijft.
 Het is niet moeilijk om andere voorbeelden van gedumt te vinden, of van gedumd, al komt die laatste vorm veel minder voor (85.500 tegenover 10.900 keer op Google). Het is mogelijk voor de twee belangrijkste betekenissen (het uitmaken met een geliefde, het lozen van afval):

zaterdag 20 oktober 2012

Brommers kieken

Rond 1970 kon een Drentse jongen aan een meisje dat hij leuk vond voorstellen  Gaoi even met mien brommer bekieken? "Nee, natuurlijk dacht hij dan niet dat het meisje een fervent TT-bezoekster was" schrijft Jan Germs in zijn boekje Ik heb een neefje doodgeslagen, "of zelfs maar belangstelling had voor zijn brommer."

Jan Germs is van 1954, dus hij was zelf in 1970 van de brommerkieken-leeftijd. Het is niet helemaal duidelijk of die uitdrukking door meer Drenten werd gebruikt dan alleen door Germs en misschien zijn klasgenoten, maar hij werkt er al een paar jaar aan om de uitdrukking algemeen ingang te doen vinden: hij schreef hem al op in een boekje toen de Ronde van Spanje in 2009 in Assen van start ging, hij gebruikte hem al een aantal keer in het tv-progrmma van RTV-Drenthe Jasbuus vol Drents en doet nu dus ook weer een oproep in het nieuwe boekje:

vrijdag 19 oktober 2012

Dom genoeg

Hoe maak je bijwoorden in het Nederlands? Meestal kun je domweg het bijvoeglijk naamwoord nemen (ik schrijf langzaam) waar je in andere talen een achtervoegsel moet gebruiken (I write slowly, Scrivo lentamente).  Toch hebben we wel een paar van die achtervoegsels: -erwijs (ongelukkigerwijs) bijvoorbeeld, en -elings (blindelings), -elijk (recentelijk) en -weg (simpelweg).

Ariane Diepeveen schrijft erover in haar recente proefschrift, waarin ze een heel gedegen en lezenswaardig overzicht geeft van de geschiedenis van de verschillende achtervoegsels, van hun moderne gebruiksmogelijkheden en dergelijke.

Ze gaat niet heel diep in op mijn favoriet.

donderdag 18 oktober 2012

Vacature: Praktijkassistent (50%) in het domein Oude Nederlandse Letterkunde



De Universiteit Antwerpen heeft binnen het Departement Letterkunde van de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte een vacature voor de deeltijdse functie (m/v) van:

Praktijkassistent (50%)

in het domein Oude Nederlandse Letterkunde


Oppassen met die Vlamingen

Voor onnozele clichés over taal kun je in Nederland het best bij de Volkskrant zijn. Er is echt geen enkel ander medium in ons land waar gebrek aan inzicht in taal de eerste voorwaarde lijkt te zijn om toe te treden tot de redactie. Ik geloof niet dat ik in de afgelopen twintig jaar ooit één verstandig woord over taal in die krant gelezen heb.

De krant waar de taalwetenschap wordt overgelaten aan de redactrice die ook mode doet en de taalcolumn aan de man die lollige stukjes schrijft over tv, heeft sinds enige tijd ook een 'redactieblog' waar de redactie ingaat op fouten in de krant. Vaak zijn dat taalfouten, of wat de redactie van de Volkskrant als 'taafouten' beschouwt.

Deze week was het weer raak.

woensdag 17 oktober 2012

Streekroman

 
Een patriarch van rags to riches. Een beeldschone dochter die haar vader veel verdriet doet. Criminele zoon. Onechte kinderen.

Een dubbele herkenningsscène zet alles in gang. Hoofdstuk één, hoofdstuk twee. Beeldschone dochter in de boze buitenwereld die natuurlijke waarden perverteert. De eigen, veilige omgeving wordt bedreigd door donder en bliksem – heette dat niet sympatisch onweer? Of sympathetisch onweer? Onweer in het zwerk, crisis bij de stervelingen onder het zwerk.

Klankencyclopedie van het Nederlands (16): [z]

 [z] De [z] maak je op vrijwel dezelfde manier als de [s]: met het puntje van de tong omhoog vernauw je de holte waar de lucht uit longen doorheen stroomt. De lucht gaat daardoor wervelen. Het verschil tussen [s] en [z] is dat je bij het maken van de laatste klank ook je stembanden nog laat trillen – dat kun je makkelijk controleren door ssss....zzzzz.....ssss.....zzzz te zeggen en daarbij je vingers op je adamsappel te leggen. Bij de zzzz voel je een getril dat je niet voelt tijdens de ssss.

De [s] en de [z] zijn een bijzonder paar.

dinsdag 16 oktober 2012

‘Want alles, oock het minste kruit, het boesemt al Gods wonders uit.’

De gedichten van VOC-chirurgijn Wouter Schouten

door Janine Eleveld

Voor het eerst zijn ze in druk verschenen: de retorisch sterke gedichten van Wouter Schouten, die actief was als VOC-chirurgijn. In de periode 1658-1665 reisde hij naar de Oost, waar hij verschillende plaatsen aandeed, zoals Batavia en de eilanden Ceylon, Boeroe en Ambon. Wanneer Schouten de kans kreeg, stapte hij op een ander schip om voor hem onbekende plaatsen te bezoeken. Zijn nieuwsgierigheid naar andere gebieden en culturen was enorm. Dit blijkt uit het uitgebreide reisverslag en de bijbehorende gedichten die hij schreef bij terugkomst in Haarlem. De Oost-Indische voyagie die in 1676 werd uitgegeven, is een belangrijke bron van informatie over hoe Nederlanders  nieuwe gebieden ontdekten, handel dreven en met andere culturen omgingen. In 2003 verscheen een actuele editie van dit reisdocument door Michael Breet, maar zonder de gedichten. Marijke Barend-Van Haeften en Hetty Plekenpol leggen de focus nu op zijn poëzie.

Een paar tien

De deskundigen zijn eruit: honderd is een zelfstandig naamwoord. Nu moeten ze het nog eens zien te worden over tien!

Dat honderd een zelfstandig naamwoord is, is duidelijk. Je kunt er een meervoud van maken (honderden), je kunt er een lidwoord en een bijvoeglijk naamwoord voor zetten (een dikke honderd) en ook een voorzetsel (boven de honderd) dat zelfs weer nader bepaald kan worden (ruim boven de honderd).

Hoe zit dat met tien?

maandag 15 oktober 2012

Een ondeugdelijk rapport

Als je ’t pas verschenen rapport  Jongeren, de Nederlandse taal & participatie  mag geloven, spreken jongeren in Nederland, Vlaanderen (België), Aruba en Suriname ’t meest Algemeen Nederlands. Opmerkelijk nieuws voor wie wel eens jongeren heeft horen praten en ook helemaal in strijd met wat je er over leest. Het onderzoek waar dat rapport een verslag van is, is uitgevoerd in opdracht van de Taalunie.

Uit de Inleiding: “De Nederlandse Taalunie besloot eind 2010 om een Taalunie Jongerenraad op te richten. De bedoeling is jongeren uit Aruba, Curaçao, Nederland, Sint-Maarten, Suriname en Vlaanderen te laten meepraten over kwesties die de Nederlandse taal betreffen. 
Het onderhavige kwalitatieve onderzoek naar de mening van de jongeren over de Nederlandse taal is een opmaat voor de vorming van zo’n raad. De toetsing van een participatieconcept dat als model kan dienen, maakt deel uit van dit onderzoek.” (blz. 13).

Dit onderzoek deugt niet omdat de gevolgde methode onder de maat is, ’t verslag zichzelf voortdurend tegenspreekt en omdat de conclusies door andere onderzoeken weersproken worden. Om over ’t modieuze doel ‘jongeren te laten meepraten over kwesties die de Nederlandse taal betreffen’ nog maar te zwijgen.

Middelnederlandse scheldwoorden 9

De serie Middelnederlandse scheldwoorden is weer toe aan een update. De eerste aflevering staat hier, nummer 9 hieronder behandelt de letters P en Q uit de woordenlijst van Mak. De omschrijving van het eerste woord 'Paddaert' is niet negatief: 'vent of kerel'. Is Mak hier niet een beetje te aardig? Het woord komt uit refereyn CXXXVIII uit de bundel van Jan van Doesborch. Dit is een raadselachtig refereyn waarvan de meeste woorden geen omschrijving te geven is. Eén ding is echter duidelijk, namelijk dat ze allemaal negatief zijn. 'Paddaert' betekent dus niet slechts 'kerel', maar iets als 'vervelende kerel' - of vul iets ergers in op de plaats van 'vervelend'. Aan de slag ermee, stelletje queesters!