Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

vrijdag 31 mei 2013

Festival voor het Afrikaans 2013

Van 13 t/m 16 juni vindt in Amsterdam en Den Haag het Festival voor het Afrikaans plaats. Het wordt een vierdaagse viering met Zuid-Afrikaanse muziek, literatuur, theater, films en eten.

Literatuur: Antjie Krog, Ronelda Kamfer, Louis Janse van Vuuren, Etienne van Heerden, Marita vd Vyver
Muziek: Gert Vlok Nel, Luna Paige, Christof Beukes, Radio Kalahari Orkes, David Kramer se Karoo, Stef Bos, Gerard van Maasakkers, Anne van Veen, Karin Hougaard, Emo Adams, Helena Hettema, Niel Rademan.
Theater & Cabaret: My Naam is Ellen Pakkies en Theater aan de Braak.
Rock/Rap/HipHop: Bittereinder & Tim Beumers, Van Coke Kartel, Wambüseun, Jack Parow.
Film: Die Verraaiers, Die Wonderwerker, Rooiland, Die Ongelooflike Avonture van Hanna Hoekom.

13 juni 2013 - Melkweg, Amsterdam
14-16 juni 2013 - Theater aan het Spui, Den Haag

www.festivalvoorhetafrikaans.nl/

Beatrijs: wie of wat?

 Door Marc van Oostendorp

Een weblog schrijven levert weinig op. Mensen zeggen weleens dat ik er beter mee kan ophouden, maar af en toe krijg je als blogger toch een fijne beloning. Zoals een recensie-exemplaar van Beatrijs de wereld in. Vertalingen en bewerkingen van het Middelnederlandse verhaal, een boek dat voort komt van een internationaal project en een congres (eind 2011) met dezelfde titel.

Beatrijs kun je lezen als een verhaal over identiteit. Wie ben je werkelijk? Het is het verhaal van een meisje dat jong het klooster in gaat, valt voor de charme van een man, zo de wereld in trekt, zelfs in de prostitutie verzeild raakt, aan de bedelstaf raakt, maar uiteindelijk toch terugkeert in het klooster. Daar heeft niemand haar gemist, want de maagd Maria heeft al die tijd haar plaats in genomen. Wie is nu de echte Beatrijs? De vrome maagd? De vrouw van de wereld? De gevallen vrouw? Veertien jaar – zo lang duurde het contact met de 'echte' wereld – waren er eigenlijk twee Beatrijzen: een op straat en een in het klooster. Wie was de echte?

Dezelfde vraag blijk je te kunnen stellen over de legende.

Paris ende Vienne aflevering 16



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



donderdag 30 mei 2013

Hartstochtelijk huilen

Nieuwe aflevering van het spannende misdaadfeuilleton 'De verleden tijd van lijken'.

Door Marc van Oostendorp

Prof. dr. W. Pieterse zat nog na te hijgen toen de dokter binnenkwam. Zijn gezicht was weliswaar niet donkerblauw meer, maar een lichtblauwe teint lag er nog wel overheen.

De dokter, drs. Roef Dingelam, hoefde niet lang te kijken om te schrikken. "Allemachtig," riep hij met een rare, hoge stem. "Dit gaat niet goed aflopen!" Terwijl hij zijn stethoscoop tevoorschijn haalde uit zijn donkerblauwe boekentas, begon iedereen door elkaar te praten en op zijn iPad te kijken.

Alleen Sophia, de boomlange promovenda, sloop stilletjes weg, naar haar slaapkamer.

Paris ende Vienne aflevering 15



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



woensdag 29 mei 2013

Vestdijk en Sherlock Holmes

Door Viorica Van der Roest

Sinds Arthur Conan Doyle in 1887 over Sherlock Holmes begon te schrijven, is deze antiheld niet meer weg te denken uit de wereld van de spannende verhalen. Mensen die niet van lezen houden (die schijnen te bestaan) kennen hem meestal uit één van de bijna ontelbare Sherlockfilms of -televisieseries.

Het Engels waarin Conan Doyle schreef, is nog steeds verrassend toegankelijk en prettig leesbaar. Dus waarom zou je het, als je tenminste graag Engels leest, in vertaling gaan lezen? Ik zou eerlijk gezegd niet op dat idee zijn gekomen als ik niet pas een exemplaar van een vertaling door Simon Vestdijk voor een keurig bedragje op de kop had kunnen tikken. De aankoop gebeurde geheel vanuit bibliofiele motieven, maar als je het boek dan toch op de plank hebt staan, kun je het net zo goed ook lezen.

Vestdijk werkte aan een aantal vertalingen van Sherlockverhalen tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen het publiceren van romans er even niet in zat vanwege zijn weigering toe te treden tot de Kultuurkamer. Een vertaling van Engels werk was trouwens ook niet makkelijk te publiceren, waardoor het boek waar het hier om gaat, Avonturen van Sherlock Holmes, uiteindelijk pas in 1946 verscheen*.

Wat de uitgave van 1946 voorheeft op latere drukken, is een uitgebreide inleiding van de hand van Vestdijk.

Column 93: een ondergeschoven kindje

Door Willem Kuiper

Naarmate een mens ouder wordt, gaat hij of zij zich storen aan het taalgebruik van anderen, en dan met name dat van jongeren. Vermoed dat dit al sinds Adam en Eva het geval is. Ik vorm hierop geen uitzondering, maar probeer mild in mijn ergernis te zijn. Dus als ik op Radio 1 een vraaggesprek beluister, waarin de gast m/v elk antwoord op elke vraag begint met het uitspreken van de woorden: “Nou ja”, dan probeer ik dat te negeren.
     Moeilijker heb ik het met de gewoonte, die maar weinig mensen om mij heen niet vertonen, om overal “OK!” op te zeggen. Zelfs op een mededeling als “Met mij gaat het momenteel iets minder”, wordt zonder nadenken gereageerd met “OK!” Soms zeg ik dan: “Dat is helemáál niet ‘OK’!” Alsof ik niet begrijp hoe sterk de macht der gewoonte is.
     Maar de spreekwoordelijke druppel die nu de emmer doet overlopen, is de te onpas door veel te veel mensen gebruikte uitdrukking: Dat is een ondergeschoven kindje. Een dezer dagen nog: Medezeggenschap ook aan de HvA ondergeschoven kindje Wie die kop bedacht heeft, weet ik niet, en doet er ook niet toe, maar hij staat er.
     Wat er met de uitdrukking “een ondergeschoven kindje” bedoeld wordt, daarover lijken alle gebruikers het met elkaar eens te zijn: niet de aandacht, liefde en zorg krijgen waarop je recht meent te hebben. Tot zo ver is er niets aan de hand. Maar is dat ook de historische betekenis van “een ondergeschoven kindje”?

De luis had iets luis

Door Marc van Oostendorp


Ik kreeg een interessante reactie van de bekende fonoloog Jaap Spa op het stukje in de Klankencyclopedie over de [ʌy] (ui):

Wat betreft de [ʌy], die ik liever noteer als [œч], wil ik opmerken dat in mijn eigen idiolect (maar wellicht geldt dat ook voor anderen) deze tweeklank wordt uitgesproken als [œj] vóór een klinker en aan het woordeinde: cf. l[œj]er, l[œj]aard, sl[œj]er, b[œj]en en b[œj], l[œj], r[œj]. Is dit een algemeen verspreid verschijnsel ?

Ik had nog nooit over dit verschil nagedacht, maar toen ik dat deed, kon ik zeker navoelen wat Spa hier beschrijft: in luik en sluip klinkt de ui uniformer, gedrongener dan in lui of luier. In die laatste gevallen zit er meer een [j]-achtige klank in. Het effect is subtiel, maar wel meetbaar.


Paris ende Vienne aflevering 14



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



dinsdag 28 mei 2013

2 aspirines voor 1,1 miljoen Belgen

Door Marc van Oostendorp

Er is iets dat Ludo Permentier gisteren niet wilde uitleggen, in zijn wekelijkse taalcolumn in De Standaard: "dat is zo’n ingewikkelde kwestie dat ik u al naar een aspirientje zie grijpen."

Gelukkig zijn de lezers van Neder-L, blijkens recent wetenschappelijk onderzoek, dol op hoofdpijn, vooral in de maandagmorgen, dus, hup, daar gaan we. Het is Permentier te doen om paren zinnen als de volgende:

- 1,1 miljoen Belgen nemen elke dag een aspirine.
- Elke dag nemen 1,1 miljoen Belgen een aspirine.

Die zinnen hebben een verschillende betekenis, en dat is nu precies wat zoveel hoofdpijn oproept.

Paris ende Vienne aflevering 13



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



maandag 27 mei 2013

Stondpunt, zwombroek, atcafé

Door Marc van Oostendorp

Het zal wel toeval zijn, maar vrijdagavond werden er ineens twee nieuwe woorden gelanceerd op de Nederlandse tv. Eerst bracht de schrijver A.F.Th. van der Heijden het woord verschaming, waaraan hij naar eigen zeggen lijdt sinds het dodelijke ongeluk van zijn zoon:
De dingen waarvan ik ooit dacht dat ze glans hadden, die verkruimelen als ik ze in mijn geheugen tegenkom. Zoals het verschaalde bier op de ochtend na een feestje. Alles wordt daardoor aangetast, door dat proces van 'verschaming'.
Later op de avond kwam de voor de gelegenheid als 'woordkunstenaar' aangeduide Wim Daniëls bij Pauw & Witteman met een soort conference waarin hij een zelfs aantal nieuwe woorden lanceerde, waaronder fanamisme (waarvan mij eerlijk gezegd niet helemaal niet duidelijk werd wat het precies moest betekenen) en stondpunt:

Paris ende Vienne aflevering 12



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



zondag 26 mei 2013

Pas verschenen: Lage Landen Studies vol. 4, 5 en 6



Vorige maand verschenen deel 4, 5 en 6 in de reeks Lage Landen Studies. In deze serie, geïniteerd door de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek, verschijnen monografieën en thematische bundels die het resultaat zijn van zowel individuele studies als van samenwerking tussen wetenschappers die werkzaam zijn op het gebied van de neerlandistiek. De reeks bevordert bestudering van de Nederlandse taal alsook literatuur en cultuur van de Lage Landen in internationaal perspectief.

De thema’s van de nieuwe afleveringen zijn: Huisbeelden in de moderne Nederlandstalige poëzie (deel 4), Van Eeden tot heden. Literaire dwarsverbanden tussen Midden-Europa en de Lage Landen (deel 5) en Beatrijs de wereld in. Vertalingen en bewerkingen van het Middelnederlandse verhaal  (deel 6).

Meer informatie en bestellen

De Taalunie: Bonussen uitdelen en het Engels beschermen

De nieuwe baas van de Taalunie debatteert als een manager
Door Marc van Oostendorp

Voordat Geert Joris werd aangesteld als Algemeen Secretaris (topambtenaar) bij de Nederlandse Taalunie had de man, die eerder manager was geweest van een Vlaamse boekpromotieclub, nooit blijk gegeven van serieuze belangstelling voor taal.

Hij werd desalniettemin door Nederlandse en Vlaamse politici geprezen als iemand die leiding zou geven aan het 'debat' over het Nederlands. De Vlaamse minister Pascal Smet zei bijvoorbeeld: 'We kozen bewust voor iemand die het maatschappelijke debat niet schuwt omdat we geloven dat dit de positie van onze taal verstevigt."

Joris had op dat moment alleen nog een stukje geschreven in het huisblaadje van de Taalunie, Taalschrift, dat eerlijk gezegd niet getuigde van veel inzicht in de materie.

zaterdag 25 mei 2013

Klankencyclopedie van het Nederlands (37): het hoedpatroon

Door Marc van Oostendorp


De klinkers en medeklinkers van een taal spreken we min of meer na elkaar uit: wie mama zegt, zegt eerst een m, dan een a, enzovoort. Er is wel wat overlap – vooral de eerste a wordt een beetje nasaal omdat hij tussen twee m's staat – maar de belangrijkste ordening van deze klanken is er toch een van: het een na het ander.

Toch kunnen we tijdens het praten best verschillende dingen tegelijk doen. Terwijl iemand de zakelijke boodschap overbrengt, kun je aan haar ook best horen hoe oud ze is en hoe deftig, of ze blij of boos is, of dodelijk vermoeid, en nog allerlei andere dingen meer. Ook die dingen brengt ze over met haar spraakorganen.

Een gesproken zin heeft een heleboel laagjes. Behalve klinkers en medeklinkers is ook de zinsmelodie er een: de toon waarop je praat gaat omhoog en omlaag.

vrijdag 24 mei 2013

Gratis dichtbundels voor het volk!

                              Door Bart FM Droog

Al sinds jaar en dag daalt het aantal verkochte exemplaren van dichtbundels. Waarbij de prijs voor nieuwe bundels alleen maar stijgt. Wat vreemd is. Want in alle branches buiten de boekenbranche zakken prijzen bij afnemende vraag. Een lage prijs vormt een prikkel tot aankoop. Géén prijs prikkelt nog meer en kan nieuwe lezersgroepen aanboren.

Omdat de situatie op dichtbundelgebied behoorlijk dramatisch is en de meeste uitgeverijen zich concentreren op het uitbrengen van bestsellers (en terecht, want uitgeefhuizen zijn commerciële bedrijven), treedt de Nederlandse Poëzie Encyclopedie (NPE) in actie en brengt grátis poëzie-e-bundels uit. Zodat de moderne beeldschermmens toch met dichtwerken in aanraking komt.

De afgelopen drie week produceerde de NPE in het kader van het gratis dichtbundelproject nieuwe drukken van:

Leo Lens (1893-1942). Revèlje (1934).
www.nederlandsepoezie.org/jl/1934/lens_revelje_NPE_2013.pdf
S. Bonn (1881-1930). Jonge mei. Verzen (1924).
www.nederlandsepoezie.org/jl/1924/bonn_jonge_mei_2.pdf
Melis Stoke (1892-1942). Liedjes van de rails. Gedichten (1939).
www.nederlandsepoezie.org/jl/1939/stoke_liedjes_van_de_rails_2.pdf
Menno van der Beek (1967). Een ziektegeschiedenis. Gedichten (2010).
www.nederlandsepoezie.org/jl/2010/beek_een_ziektegeschiedenis.pdf

'Rethinking the Dialogue between the Visual and the Textual' (20-22 Juni 2013)

Ingrid Falque en Geert Warnar organiseren het LUCAS congres: ‘Rethinking the Dialogue between the Visual and the Textual. Methodological Approaches to the Relationships Between Religious Art and Literature (ca. 1400-1700)’.

Plaats/tijd: Universiteit Leiden, UB (Grote Vergaderzaal), Witte Singel, 26-27, Leiden
20-22 juni 2013

Informatie en registratie via: Ingrid Falque (i.m.j.falque@hum.leidenuniv.nl)

Eindexamen Nederlands: Het is veel erger

Door Marc van Oostendorp

In NRC Handelsblad van gisterenavond gaat Klaas Heemskerk van lerarenvereniging Levende talen in op mijn bezwaren tegen het eindexamen Nederlands. "Het is veel erger", schrijft hij. "Het hele examensysteem is uit balans geraakt." Hij beschrijft hoe scholen er steeds meer gericht raken om scholieren de onzinnige vragen te laten beantwoorden van het centraal eindexamen. Zelfs de schoolexamens raken aangetast: omdat de beoordeling van het schoolexamen niet teveel mag afwijken van het centrale deel, geven sommige scholen kennelijk al oude centrale examens, in plaats van toetsen over literatuurgeschiedenis.

Het stuk van Heemskerk staat helaas niet online, maar hij baseert zich op een rapport dat Levende talen online zette, en dat staat op de website van de vereniging. Lees, en schrik.

Paris ende Vienne aflevering 11



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



donderdag 23 mei 2013

Negende congres Praagse Perspectieven (17 en 18 oktober 2013, Praag)


Op 17 en 18 oktober 2013 organiseert de sectie Nederlands van de Karelsuniversiteit te Praag de negende aflevering van Praagse Perspectieven, in het gebouw van het Oostenrijks Cultureel Forum in Praag. De thema’s van deze bijeenkomst zijn Populaire literatuur (Letterkunde, op vrijdag 18 oktober) en Exotisch Nederlands (Taalkunde, op donderdag 17 oktober).

Globaal programma

KLOPT!


Door Jan Stroop

Als je mag afgaan op ’t Corpus Gesproken Nederlands (CGN) komt de uitdrukking dat klopt (of kortweg: klopt) in de spreektaal gemiddeld ongeveer twee keer per uur voor. Dat klopt scoort in ’t CGN 1671 keer, dat wil zeggen 311 keer in ’t Vlaamse deel, 1360 in ’t Nederlandse. De totale omvang van ’t CGN is ongeveer 900 uur, vandaar ‘ongeveer twee keer per uur’. In percentages haalt Vlaanderen 18,6 %, Nederland  81,4 %  en dat wil zeggen, gelet op de kwantitatieve verhouding tussen ’t Vlaamse en ’t Nederlandse deel (40%-60%), dat de Nederlandse sprekers veel vaker dat klopt zeggen dan de Vlaamse. Ook blijkt dat dat klopt in alle soorten gesproken Nederlands voorkomt, behalve in ’t subcorpus ‘ceremonious speeches/sermons’.

Handen af van Louis Couperus!

Door Marc van Oostendorp

Vandaag wordt in Den Haag de taal van Couperus gevierd, en ik mag daarbij zijn. Ik ben daar heel blij en vereerd mee, want ik houd enorm van Couperus en van Den Haag en van taal en van het Den Haag van Couperus en van de taal van Couperus en de taal van Den Haag, en ga zo maar door. 

De dag gaat besloten worden met een discussie over het 'hertalen' van Couperus om het werk toegankelijker te maken. Hoe langer ik over dat begrip nadenk, hoe absurder ik het vind. Ja, als mij vandaag een mening over die kwestie gevraagd wordt zal ik zeggen: wie Couperus wil hertalen, begaat een grote vergissing. Je kunt zijn werk op die manier helemaal niet toegankelijk maken, omdat je het werk kapot maakt door het te hertalen.

Hertalen gaat uit van een idee over stijl die heel gewoon is in Nederland, maar die nou net met Couperus niks te maken heeft.

Paris ende Vienne aflevering 10



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



woensdag 22 mei 2013

Praten als Brugman, schrijven als Herp

Minderbroeders-observanten en het culturele leven in de laatmiddeleeuwse Lage Landen

Op 14 juni vindt in de Leidse Universiteitsbibliotheek het symposium ‘Praten als Brugman, schrijven als Herp’ plaats. Het symposium met bijbehorende tentoonstelling verkent een nieuw onderzoeksterrein: de invloed van de minderbroeders-observanten op het literaire bedrijf in de Lage Landen tussen circa 1450 en 1550.

De hervormingsbeweging van de minderbroeders heeft in heel Europa sporen in schrift en in druk nagelaten. In de Nederlanden gaven de minderbroeders-observanten een belangrijke impuls aan de ontwikkeling en productie van geestelijke literatuur in de volkstaal. Opvallend is dat zij dit niet alleen deden door zelf als auteur op te treden, maar ook door actief gebruik te maken van het nieuwe medium van de drukpers. Hun rol als ‘mediator’ tussen auteur en drukker was uniek en werkte vernieuwend. Tijdens het symposium wordt de webtentoonstelling gepresenteerd. Deze tentoonstelling toont handschriften en drukken uit de Leidse collectie die verbonden kunnen worden met de literaire activiteiten van de observanten.

Compliment aan de examenmakers

Door Jaap Linde, leraar Nederlands, Grotiuscollege Heerlen

Dit jaar is er, traditiegetrouw, weer een hoop gedoe rond de examens in ons prachtvak Nederlands: de fora rijzen de pan uit, hoogleraren doen van zich spreken en iedereen die zich ertegenaan wil bemoeien, doet naar believen een duit in het zakje. Dat gebeurt volop in de tijd dat wij, correctoren, het werk volgens het correctievoorschrift behoren na te kijken. Ik doe dat altijd getrouw, gewoonweg omdat dat van mij gevraagd wordt, hoewel ik mezelf niet beschouw als een kritiekloos en volgzaam schaap, zoals kritieklozen wel eens worden gekwalificeerd of als een querulant of een zure trut, kwalificaties voor notoire kritiekhebbers.

Woutertje!

Nieuwe aflevering van het spannende misdaadfeuilleton 'De verleden tijd van lijken'.

Door Marc van Oostendorp 


Ineens zeeg het lichaam van prof. dr. W. Pieterse, hoogleraar in de Financiële Letterkunde ter aarde. 

"Dat komt er nu van!" riep Rie Veld, maar niemand besteedde aandacht aan haar. "Wouter!" riep Femke Nooitgenoeg enigszins hysterisch, alsof ze ineens vergeten was dat ze de auteur was van het proefschrift Connectives in the work of Harry Mulisch. A Quantitative Approach. "Woutertje!"

Joop, de specialist in middelnederlandse voegwoorden, nieste. (Ja, lezer, u ziet dat ik ook wel besef dat u enige weken heb moeten wachten op een nieuwe aflevering van mijn spannende vervolgverhaal en dat ik dus alle personen opnieuw moet introduceren, voor zover ze nog in leven zijn. Tegelijkertijd introduceer ik ook nieuwe aspecten van deze personen, want uit het voorafgaande kon u nog niet opmaken dat Femke Wouter Woutertje zou noemen. Waar gaat dit op uitdraaien.) Enfin, Joop nieste en zei: "Ik heb een ehbo-diploma!"

Paris ende Vienne aflevering 9



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



dinsdag 21 mei 2013

Letterkundig Museum brengt Literaire Routes-app uit




Literaire Routes, de nieuwe smartphone-app met literaire wandelingen van het Letterkundig Museum, is nu te downloaden. Met de app kunnen lezers ‘dwalen door de wereld van de literatuur’: wandelaars worden langs locaties uit het leven van schrijvers en dichters en hun boeken gevoerd. Niet alleen komt de literatuurliefhebber met de app meer te weten over de belangrijkste literaire plekken in Nederland, maar ook brengen tekst, audio en beeld de literaire verhalen tot leven.

De identiteitscrisis van de paprika


Door Viorica Van der Roest

Een tijdje geleden werd er een aflevering van de Keuringsdienst van Waarde uitgezonden over paprikapoeder. De presentatoren gingen op zoek naar de paprika’s waar dat poeder van gemaakt wordt. Bij hun bezoekjes aan allerlei buitenlandse paprikaleveranciers ontstond, zoals ze zelf op hun website schrijven, een Babylonische spraakverwarring. Want volgens die leveranciers heette het ding dat wij een paprika noemen pepper. De Keuringsdienstmedewerkers reageerden alsof ze een grootschalig bedrog van de Nederlandse voedselindustrie op het spoor waren: in paprikapoeder zit helemaal geen paprika, maar peper! Ondanks de (goedbedoelde maar ontoereikende) uitleg van enkele leveranciers waren ze niet meer van het tegendeel te overtuigen.

Wat ze natuurlijk hadden moeten doen, was een historisch taalkundige erbij halen. Die had voor ze kunnen uitzoeken hoe dat nou zit, met die verschillende namen voor dezelfde vrucht. Want pepper en paprika zijn gewoon aan elkaar verwante woorden, waarvan de betekenissen wat uit elkaar geschoven zijn.

Vacature IVN-directeur (ca. 8-16 uur per week)

Per 1 september 2013 is de positie van IVN-directeur vacant. De huidige directeur wordt dan hoofd van het Talencentrum van de Universiteit van Tilburg.
Deze baan valt – tot teleurstelling van het bestuur én de directeur – niet te combineren met het directeurschap.

De IVN zoekt een nieuwe directeur, voor een à twee dagen per week. De aanstelling geschiedt op basis van detachering of op zzp-basis. Het salaris is passend bij de functie, afhankelijk van opleiding en ervaring, overeenkomstig salariëring in schaal 10/11 van het systeem van Universitair Functieordenen (UFO).

Engels klonk niet wetenschappelijk genoeg


Ik twitterde een paar dagen geleden dat empathie een vertaling is van Einfühlungsvermögen. Mijn bronnen waren de Engelstalige Wikipedia en Wiktionary. Daar wordt toegelicht dat het woord in 1909 is bedacht door de Britse psycholoog Edward Titchener (zie foto). Meerdere mensen reageerden daar verbaasd op. ‘Ik zie daar nauwelijks een vertaling in’, schreef @stichtingNederl, en voor @appelboor was empathy compleet Grieks.

Een mens leert het meest van discussie


Taalkunde online leren.

 Door Marc van Oostendorp


- Hoezo? Vertel op?

- Nou, in ieder geval geldt dat voor mezelf. Ik leer nooit zoveel van een boek of van een lezing of een hoorcollege als wanneer ik aanwezig ben bij een levendige discussie over het onderwerp.

- Zodat je vragen kunt stellen.

- Liefst wel. Maar zelfs als ik alleen maar aanwezig ben, helpt het horen van verschillende stemmen mij om de stof beter te begrijpen. En dat laat het me weer beter onthouden.

- De socratische methode.

Paris ende Vienne aflevering 8



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



maandag 20 mei 2013

'Hok' en 'krak' in apentaal

Door Marc van Oostendorp

Wat bedoelen apen in Sierra Leone en Ivoorkust als ze krak roepen, of hok-oe? Daarover gaat een fascinerend artikel van de semanticus Philippe Schlenker en anderen dat deze week verscheen op de taalkundige downloadsite Lingbuzz en daar meteen een van de populairste artikelen weet.

Ja, het is Pinksteren, dus vandaag schrijf ik niet over het Nederlands. Die Afrikaanse aapjes bedoelen met hok en krak iets heel anders dan u en ik.

Paris ende Vienne aflevering 7



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



zondag 19 mei 2013

Klankencyclopedie van het Nederlands (37): [ɑu]

Door Marc van Oostendorp

[ɑu] De [ɑu] (au/ou) maak je door je lippen een beetje te ronden, en dan de achterkant van je tong op te heffen terwijl je ondertussen je lippen nog meer rondt.

De [ɑu] wordt meestal beschouwd als een 'echte' tweeklank, net als de [ɛi] en de [ʌy]. Daarnaast heeft het Nederlands ook nog 'onechte' tweeklanken, zoals de ieuw in kieuw, de eeuw in geeuw, de oei in stoei en de ooi in mooi.

In sommige opzichten lijkt de [ɑu] eigenlijk meer op de 'onechte' dan op de 'echte' tweeklanken. Dat zit zo.

zaterdag 18 mei 2013

Verbetering literaire competentie havo3-leerlingen

Door Jessica Kloet

Wanneer je de eindtermen Literatuur havo vergelijkt met die voor vwo, dan zouden twee zaken op moeten vallen: ten eerste de geringe verschillen en ten tweede de tijd die een leerling heeft om naar het literatuurexamen toe te werken. Hoewel het enigszins afhankelijk is van de periode waarin dit schoolexamen wordt afgenomen, hebben havoleerlingen ongeveer anderhalf jaar om naar het eindniveau toe te werken. Vwo-leerlingen hebben hiervoor bijna 3 jaar; bijna twee keer zo lang. Natuurlijk zou men kunnen stellen dat scholen zelf invulling kunnen geven aan de eindtermen en dat aan vwo-leerlingen dan zwaardere eisen gesteld kunnen worden. Jammer genoeg blijkt dit verschil tussen havo en vwo nauwelijks uit de eindtermen.

Verbergen is verstoppertje spelen

Door Marc van Oostendorp

De schrijver Paul Claes is een optimist. Niet alleen denkt hij dat hij ieder gedicht kan begrijpen; hij denkt ook dat hij ons kan leren datzelfde te doen. Daarvoor schreef hij nu een nieuw boek, Zwarte zon. Code van de hermetische poëzie.

"Zelfs de meest revolutionaire gedichten ontsnappen niet aan de regels van de taal en de ideologie van hun tijd", schrijft hij in dat boek. "Codering roept om decodering. Verbergen is onthullen, het hermetische gedicht draagt zijn leescodes in."

Zwarte zon wil ook echt zijn wat de ondertitel zegt dat het is: een code. Het is een soort leerboek over hoe je om moet gaan met hermetische gedichten uit alle tijden, van Pindaros tot Hugo Claus.

vrijdag 17 mei 2013

Honoursstudenten Universiteit Utrecht presenteren documentaire LUISTERTAAL



Op 28 mei 2013 vindt de première plaats van de korte documentaire LUISTERTAAL, gemaakt in opdracht van de Nederlandse Taalunie. In het kader van de kennisvalorisatie van de Geesteswetenschappen onderzochten honoursstudenten Collin Gorissen, Jolien van Hekke, Tessa Mulkens, Heleen Oomen en Maaike Tol onder begeleiding van dr. Jan ten Thije de mogelijkheden die luistertaal te bieden heeft.

Luistertaal is een vorm van communicatie waarbij de spreker een andere taal spreekt dan de toehoorder, maar beiden elkaar toch goed kunnen verstaan. De documentaire over dit nog relatief onbekende concept richt zich op een breed publiek. In de korte film komen mogelijkheden, kansen en grenzen van luistertaal aan bod en wordt het gebruik in mondelinge en schriftelijke communicatie in beeld gebracht.

De eindexamens Nederlands 2013 (vmbo en slot)

Door Marc van Oostendorp

(1) Deze hele week heb ik examens Nederlands gedaan. Iedereen die ouder is dan twintig denkt in deze examenperiode natuurlijk ook even aan zijn eigen eindexamen. In mijn tijd was het allemaal ook niet veel soeps, geloof ik. Ik kan niet zeggen dat alles toen zoveel beter of juist slechter was dan nu. Maar we hielden ons niet zo enorm bezig met alinea's.

(2) Want dat is wat, op alle niveaus van het onderwijs, de klok slaat: alinea's, alinea's, alinea's. Een tekst bestaat uit alinea's en tussen die alinea's bestaan verbanden. De ene alinea legt de vorige uit, of vormt er juist een tegenstelling mee, of vult haar aan.

(3) Na de vwo- en havo-examens heb ik vandaag ook gekeken naar de eindexamens voor het vmbo (behalve voor de zogenoemde basisberoepsgerichte leerweg, die examens komen aanstaande dinsdag). Overigens leken de vmbo-examens me het redelijkst. De meerkeuzevragen pasten hier wel, omdat de kwesties meestal eenduidig zijn en er ook niet de suggestie wordt gewekt dat je kritisch zou moeten nadenken. 

Melis Stoke. Liedjes van de rails, 1939

Herdruk als gratis e-book
                                                                            Door Bart FM Droog

Melis Stoke, peudoniem van Herman Salomonson (1892-1942) was in zijn tijd vooral bekend als prozaïst en journalist. Na de Tweede Wereldoorlog is zijn naam deels blijven voortleven door de bundel Recrutenschool en andere gevangenisverzen (A.A.M. Stols, 1946), bestaande uit gedichten die hij in 1940-1941 in strafgevangenis Scheveningen en KZ Buchenwald schreef.

De gedichten in Liedjes van de rails dateren uit de periode 1929-1939. Ze zijn geschreven voor het veertiendaagse vaktijdschrift Spoor - en Tram-wegen, bestemd voor medewerkers van de Nederlandsche Spoorwegen en anderen die beroepshalve met 'de spoor' te maken hadden. De verzen zijn deels gelegenheidsgedichten. Maar niet alleen: in de poëzie komt het (spoor)bestaan van de jaren 1900 tot 1940 tot leven, de overgang van stoom naar diesel en elektriciteit, het forenzendom, de strijd tussen auto en trein. En dat allemaal in authentiek spoorjargon.

Het is boek gratis te downloaden op:
http://www.nederlandsepoezie.org/jl/1939/stoke_liedjes_van_de_rails_2.pdf

Publiekssymposium: wie is de baas van de taal?


Als taal normen en regels heeft, wie bepaalt die dan? En wie handhaaft de orde? En op welke manier? Wie is er, kortom, de baas over de taal? Is dat bijvoorbeeld de overheid, zijn het deskundigen, of wordt de norm helemaal democratisch bepaald. Voor het Nederlands blijken de meeste regels ("zeg niet 'hun hebben' maar 'zij hebben'", "'groter als' is fout, 'groter dan' is goed") in geen enkel officieel document te zijn vastgelegd. De Nederlandse Taalunie, het overheidsorgaan voor taalbeleid, heeft wel de spelling bij wet vastgelegd, maar niet de grammatica. Zou dat moeten veranderen? Zou iemand naar die regels willen luisteren? En hoe is dat in andere culturen georganiseerd?

Programma

 Het voorlopige programma is hier te vinden. U kunt zich hier aanmelden.

Datum, tijd, locatie

Datum: zaterdag 15 juni
Tijd: van 12.30 tot 17.15
Borrel: na afloop in het Atrium van het Academiegebouw
Locatie: Klein Auditorium, Academiegebouw, Rapenburg 67-73, Leiden
Organisatoren: Marc van Oostendorp en Jaap de Jong
Sprekers: oa. Jan Renkema, Ilja Leonard Pfeijffer, Joop van der Horst

Vacature Universitair Docent Moderne Nederlandse letterkunde, Leiden

Het Leiden University Centre for the Arts in Society (LUCAS) is een van de zeven instituten van de Faculteit der Geesteswetenschappen. LUCAS staat voor baanbrekend en interdisciplinair onderzoek met betrekking tot de relaties tussen cultuur en maatschappij, en houdt zich bezig met het onderzoek van cultuur, literatuur, kunst, film en media in brede zin.

Voor de opleidingen ‘Neerlandistiek’ (BA Nederlandse Taal en Cultuur, BA Dutch Studies en MA Neerlandistiek) zoekt LUCAS per 1 september 2013 een

Universitair Docent Moderne Nederlandse letterkunde, 30,4 uur per week (0,8 fte) Vacaturenummer: 13-159

Zowel het onderzoek als het onderwijs van de sectie Moderne Nederlandse Letterkunde heeft een intercultureel, intermediaal en comparatief karakter. De kandidaat sluit zich daarbij aan en heeft een flexibele en interdisciplinaire opstelling in een dynamisch team binnen LUCAS.


Afscheidssymposium dr. Marijke Mooijaart 27 juni



Gouden Eeuwsymposium: Tussen Lexicologie en Taalkunde
Dr. Marijke Mooijaart neemt na 27 jaar afscheid van het INL. Na de afronding van haar proefschrift Atlas van de Vroegmiddelnederlandse Taalvarianten werkte ze als historisch taalkundige en lexicograaf bij het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) en het Oudnederlands Woordenboek (ONW).
Tot eind juni werkt dr. Mooijaart aan het diachrone computationele lexicon GiGaNT en de taalkundige verrijking van het project Brieven als Buit.


.
Datum:
27 juni 2013
Aanvang:
13.30
Locatie:
Kamerlingh Onnes Gebouw, Lorentzzaal, Leiden

Aanmelden:



Louis Grijp, Liedjes over de Vrede van Utrecht (2 juni 2013)

Aansprekende wetenschappers vertellen over hun onderzoek tijdens de Culturele Zondagen Colleges in Utrecht. Op zondag 2 juni, in het kader van de Culturele Zondag met als thema ‘Vocaal kabaal’, gaat prof. dr. Louis Grijp (hoogleraar Nederlandse liedcultuur aan de Universiteit Utrecht), op zoek naar de muzikale sporen van de Vrede van Utrecht. Van scherpe politieke liedjes tot ondeugende deuntjes over de gouden tijden voor de Utrechtse meisjes van plezier. Ook worden er live liedjes uit die tijd ten gehore gebracht door tenor Nico van der Meel.

Vocaal Kabaal - Leve de vrede. Liedjes over de Vrede van Utrecht
Datum: 2 juni 2013
Tijd: 13:00 tot 14:00
Locatie: Academiegebouw, Senaatszaal
Meer informatie

Paris ende Vienne aflevering 6



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



donderdag 16 mei 2013

Universitair hoofddocent Nederlandse taalkunde, UvA Amsterdam. Deadline: 29 mei 2013


Faculteit der Geesteswetenschappen – Departement Neerlandistiek
Publicatiedatum: 14 mei 2013
Opleidingsniveau: Gepromoveerd
Salarisindicatie: €4.472 tot €5.979 bruto per maand
Sluitingsdatum: 28 mei 2013
Functieomvang: Voor 38 uur per week
Vacaturenummer: 13-155

De Faculteit der Geesteswetenschappen biedt u samenwerking met vooraanstaande onderzoekers binnen onderzoekinstituten die - mede door een multidisciplinaire benadering - internationaal hoog staan aangeschreven. Bovendien geeft u onderwijs in een dynamische omgeving waarin nieuwe onderwijsmethodieken worden ontwikkeld.

De geschiedenis van het woord 'tapen'

Door Marc van Oostendorp

Na afloop van de vergadering gisteren kwam er een vrouw naar me toe. "Mijn zoon zegt tapen," zei ze. Als mensen mij zien, beginnen ze ineens over taal te praten.

Zeggen we niet allemaal weleens tapen? Dat werkwoord dat we uit het Engels lenen heeft inmiddels zelfs meerdere betekenissen. Iedere generatie heeft zijn nieuwe vorm van tapen.

Voor veertigers betekent het in de eerste plaats: iets op een cassettebandje zetten. "Wat? Heb jij die nieuwe plaat van The Cure nog niet? Wacht ik zal hem even voor je tapen!" Het feit dat de jeugd van tegenwoordig dat prachtig-mooie Nederlandse woord niet meer kent, is zeker een teken dat de westelijke beschaving op het punt staat ineen te storten.

Paris ende Vienne aflevering 5



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



woensdag 15 mei 2013

Die moet een wereld in zijn boezem dragen

Een theatrale lezing over het leven van Willem Kloos

De première van een theatrale lezing van delen uit het gelijknamige toneelstuk van Simon Mulder over het leven van dichter, criticus en beeldenstormer Willem Kloos vanuit zijn vriendschap met Jacques Perk, tijdens LiveOost Festival in Amsterdam-Oost, in het sfeervolle Lloyd Hotel.

Het tragische leven van Kloos werd getekend door zijn vriendschap met de
jong overleden dichter Jacques Perk; met de uitgave van zijn gedichten door o.a. Kloos begon de vernieuwende literatuurbeweging van de Tachtigers.

Twee stageplaatsen datacuratie Nederlab

Het Meertens Instituut in Amsterdam is een onderzoeksinstituut dat zich bezighoudt met de bestudering en documentatie van de Nederlandse taal en cultuur. Het Instituut is onderdeel van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).

Nederlab is een nieuw project dat in januari 2013 van start is gegaan, waarin een uiteenlopende groep onderzoekers, technici en redacteuren werkt aan het creëren van een laboratorium voor onderzoek naar veranderingspatronen in de Nederlandse taal en cultuur. Via Nederlab zullen onderzoekers en studenten alle gedigitaliseerde Nederlandstalige teksten van ca. 800 tot heden gezamenlijk kunnen doorzoeken en analyseren met deels binnen Nederlab ontwikkelde, gebruiksvriendelijke tekstanalysesoftware.

Ogier van Denemerken : hoofdstukken 191-200


Ogier van Denemerken

Hertaling van het Middelnederlandse epos naar de Middelhoogduitse Ogier von Dänemark,
zoals bewaard gebleven in handschrift Heidelberg CPG 363,

door Amand Berteloot.

Hoofdstukken 191-200
(regels 13723-14405)

Verantwoording van de editie

dinsdag 14 mei 2013

Letteren &cetera 30 mei 2013

Letterenfonds-directeur Pieter Steinz interviewt iedere maand drie auteurs - die op verschillende manieren door het Fonds gesteund worden - in Spui25 te Amsterdam. Op donderdag 30 mei zijn schrijvers Tommy Wieringa en Marja Pruis en de graphic novelist Typex zijn te gast. Wees welkom!

Bespreking eindexamen Nederlands havo 2013


Gebruik niet meer dan 20 woorden

Door Marc van Oostendorp


Gisteren mopperde ik dat het vwo-examen zoveel meerkeuzevragen bevatte. Het havo-examen, dat vandaag werd afgenomen en hier kan worden ingezien, had er nog veel meer. En daar zaten weer rare bij: 'Met welk begrip kan de functie van alinea 2 ten opzichte van alinea 1 het beste getypeerd worden?', bijvoorbeeld, waarbij het 'juiste' antwoord blijkt te zijn 'constatering'. 

Hoe kan de functie van de ene alinea zijn dat hij de andere constateert? Ik begrijp daar niets van. Eerlijk, ik dacht toen ik die vraag las dat dit antwoord er alleen maar bij was gezet om de leerlingen eruit te gooien die niet begrepen dat een constatering nooit een functie kon zijn van het ene tekstdeel voor het andere. ('Deze zin constateert die zin'?)

Affijn, om niet in herhaling te vallen, wil ik me nu eens richten op de open vragen in het havo-examen. Bijvoorbeeld de volgende, waarvoor je nog niet eens de tekst hoeft te lezen, omdat alles wat je weten moet al in de vraag zelf geciteerd wordt:

Heeft taalonderwijs nut?


Door Suzanne Aalberse

Is het als docent Nederlands zinvol om je leerlingen op fouten te wijzen? Voor het onderwijs in Nederlands als tweede taal is deze vraag preciezer uitgezocht dan voor Nederlands voor moedertaalsprekers. Een belangrijk discussiepunt in het antwoord op die vraag is de relatie tussen bewuste kennis en onbewuste kennis. Onze taalkennis is voor een heel groot deel onbewust. In een flits bepaal je bijvoorbeeld of je over een man en een vrouw spreekt. Je hoeft niet na te denken of je hij of zij zegt, het gaat vanzelf goed. In andere talen dan het Nederlands hoef je lang niet altijd aan te geven of het om een man of een vrouw gaat en daarom hoor je Chinezen of Indonesiërs soms over she of zij praten als het om een man gaat of juist om he of hij als het om een vrouw gaat. Alle sprekers die ik tegenkom die hij/zij fouten maken, weten best dat hij voor een man is en zij voor een vrouw, er is dus op bewust niveau geen enkel probleem, maar om het onderscheid altijd goed te gebruiken, dat is de uitdaging.

De observatie dat weten hoe het zit niet maakt dat je een vorm goed gebruikt, ligt mede ten grondslag aan de non-interface hypothese van Krashen.

Al lezende in Ogier van Denemerken – 21

Al lezende in Ogier van Denemerken – 21 : Helm (2)

Amand Berteloot


Als we ons afvragen wat er aan een middeleeuwse helm allemaal los en vast zat, zijn we gedwongen een kijkje te nemen op de diverse helmen die toen in gebruik waren. Dat kan in een bijdrage als deze maar op een zeer beperkte manier gebeuren en als filoloog voel ik me ook geenszins een specialist op dit gebied, maar we moeten ten minste een poging doen.

Behalve aan de hand van de weinige originele helmen, die in musea bewaard worden, kunnen we ons een beeld vormen door het bestuderen van miniaturen die gevechtsscenes weergeven. Die zijn er in groten getale. We kiezen er nogal willekeurig twee uit.

maandag 13 mei 2013

Vacatures: Taalassistenten Lille

De sectie Nederlands van de Université Lille 3, Frankrijk, heeft per 1 sept. 2013 twee vacatures voor twee taalassistenten (een maitre de langue en lecteur/lectrice) voor Nederlandse taalvaardigheid.

Taken:

  • colleges mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid aan hoofd- en bijvakstudenten
  • opstellen en correctie van huiswerk en examens
  • het mede-beheren van het talenlaboratorium
  • enkele taken in de organisatie van de afdeling Nederlands

Bespreking eindexamen vwo Nederlands 2013

De illusie van het juiste antwoord
Door Marc van Oostendorp

Valt het vwo-eindexamen te maken? En heb je er wat aan als je dat ook kunt? Vorig jaar behandelde Bas Jongenelen hier op Neder-L de eindexamens Nederlands. Hij ging daarbij in op de samenvattingsopdracht: leerlingen moeten in hun eigen woorden een artikel kort samenvatten, waarbij ze al door de opstellers van het examen krijgen voorgekauwd welke onderwerpen er in die samenvatting aan de orde moeten komen. Een kunstje, constateerde Bas toen terecht, en dan wel een kunstje dat niet leuk is om te doen en waar je ook niets aan hebt.

Dit jaar wil ik ingaan op de andere opgaven die we onze scholieren stellen. En ik moet zeggen: als het vwo-examen van vandaag maatgevend is, dan is ook dat niet veel soeps.


In Memoriam: Prof. dr. Marijke Spies



Door Ton van Strien

Op zondag 12 mei 2013 overleed prof.dr. Marijke Spies, van 1994 tot haar emeritaat in 1999 hoogleraar Oudere Nederlandse Letterkunde aan de Opleiding Nederlands van onze Faculteit. Ze is 78 jaar oud geworden. Wie haar gekend heeft weet wat een fantastisch mens ze is geweest, altijd vol warme belangstelling voor de mensen om haar heen, collega’s, studenten en wie ze verder leerde kennen. We zullen haar allemaal zeer missen.

Open dialectendata

Door Nicoline van der Sijs

Rond 1900 groef de Engelse archeoloog Sir Arthur Evans bij Knossos op Kreta kleitabletten op met teksten in twee onbekende schriften, die hij Lineair A en B noemde. Toen het hem niet lukte Lineair B te ontcijferen, hield hij de kleitabletten moedwillig weg van andere onderzoekers. Pas tien jaar na zijn dood ontcijferde Michael Ventris het schrift, nadat hij had bewezen dat de teksten Grieks waren.

De Münchense onderzoekster Annelies Kammenhuber hamsterde decennialang kleitabletten met teksten in Hettitisch spijkerschrift, nadat zij rond 1965 was begonnen aan een uitgebreid woordenboek van het Hettitisch: een taal die van 1700 tot 1200 voor Chr. werd gesproken in Turkije en die een verre verwant is van de Germaanse talen.

Speurtocht naar een Negerhollands woordenlijstje

Door Marc van Oostendorp

Wat een vrolijk artikel, in de eerste aflevering van de nieuwe jaargang (de 130e) van het eerbiedwaardige Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (TNTL)! Cefas van Rossem legt er in uit hoe Hans den Besten en hij in de jaren tachtig een woordenlijst vonden van het Negerhollands en hoe ze vervolgens in contact raakten met de auteur ervan.

Het 'Negerhollands' was een creooltaal die, zoals de naam al zegt, gebaseerd was op het Nederlands en die gesproken werd op sommige Caribische eilanden, de Deense Antillen. Een creooltaal is een taal die ontstaat wanneer veel mensen zonder onderwijs een taal moeten leren die niet hun moedertaal is. Vaak ontstonden dat soort talen in koloniale omstandigheden, of onder slavernij. Dat laatste was het geval voor het Negerhollands, dat ontstond doordat slaven op de plantage met hun Hollandse en Zeeuwse meesters probeerden te communiceren. Het Afrikaans is de bekendste creooltaal met Nederlandse wortels.

Al lezende in Ogier van Denemerken – 20

Al lezende in Ogier van Denemerken – 20 : Helm (1)

Amand Berteloot


Francis Lulofs heeft er in 1975 in zijn meesterlijke studie Nu gaet reynaerde al huten spele op gewezen dat men middeleeuwse literatuur niet kan lezen zonder zich de wereld van toen in alle details voor ogen te halen. Zelfs een simpel ding als een tafel zag er toen heel anders uit dan wat we ons vandaag de dag daaronder voorstellen. Onze alledaagse gebruiksvoorwerpen zijn vaak in de loop der eeuwen aan grote veranderingen onderhevig geweest. Dat geldt ook en in het bijzonder voor wapens en wapenrustingen. Nemen we b.v. de helm. In een zin als
Ogier heeft sijn swert gegrepen
ende Karahen enen slach ghegheven,
dat dat vier uten helme spranc
ende dat dors knielde ane sinen danc.  (2918-2921, reconstructie)
speelt het geen belangrijke rol, hoe de helm in kwestie er uit zag. Hoofdzaak is dat hij van metaal was, zodat de vonken er uit vlogen als er tijdens het gevecht met een zwaard op geslagen werd. Maar dat is niet overal zo simpel. Er zijn plaatsen die ons noodzaken over de vorm van de helm die in de tekst vermeld wordt, dieper na te denken. De verzen 3009-3014 b.v. zijn niet zonder meer begrijpelijk als men zich geen voorstelling maakt van de helm waar het in deze scene om gaat. En dat blijkt veel moeilijker te zijn dan men op het eerste gezicht zou denken. De Dt. tekst, die we hier weer zonder diacritische tekens citeren naar de editie-Weddige, luidt als volgt:

zondag 12 mei 2013

Zo leidt verandering soms tot tevredenheid

Een laatste groet aan Agnies Pauw van Wieldrecht (1927-2013)

Door Marc van Oostendorp 

Gisteren werd bekend dat Agnies Pauw van Wieldrecht in haar woonplaats Doetinchem is overleden. Ze werd 85 jaar oud, en ze was tot op zeer hoge leeftijd jong en vol energie.

Agnies Pauw werd bekend door haar boekje Het dialect van de adel, dat voor het eerst verscheen in 1985 en sindsdien een aantal keer herdrukt is. Dat 'dialect' was – en is – in de Nederlandse taalkunde nauwelijks beschreven en bijna iedereen die sinds 1985 iets over het eigen taalgebruik van de Nederlandse adel wil zeggen, grijpt op Pauws werk terug als belangrijke bron.

Pauw wilde dat dialect vastleggen omdat ze zag dat het verdween. Ze had geen illusie dat ze het kon stoppen, ze wilde het alleen op tijd nog hebben vastgelegd. Dat verdwijnen was trouwens al in haar eigen jeugd begonnen: de kinderen Pauw golden in de jaren dertig als bijzonder omdat ze van hun vader al leuk mochten zeggen.

Verschenen: Ons Erfdeel 2/2013

Het tweede Ons Erfdeel-nummer van de 56ste jaargang is uit.
Voor een inhoudsomschrijving zie hier.

zaterdag 11 mei 2013

Ogier van Denemerken : hoofdstukken 181-190


Ogier van Denemerken

Hertaling van het Middelnederlandse epos naar de Middelhoogduitse Ogier von Dänemark,
zoals bewaard gebleven in handschrift Heidelberg CPG 363,

door Amand Berteloot.

Hoofdstukken 181-190
(regels 13140-13722)

Verantwoording van de editie

Om te sing soos hy gebek is

Door Jana Luther

In September 2009 het ek by die Roots-konferensie – ’n “Suid-Afrikaans-Nederlandse dialoog oor die dinamika van taal, kultuur en erfenis” by die Universiteit van die Wes-Kaap – geluister hoe Mundia Karaan vertel van die totstandkoming van die Stem van die Kaap-gemeenskapsradiostasie vyftien jaar tevore.

Hoewel Afrikaans daagliks gepraat word in die (hoofsaaklik Moslem)gemeenskap wat die uitsaaier bedien, het polities bewuste luisteraars in die verlede al hoe verder wegbeweeg van Afrikaans – as gevolg van die rol daarvan in die apartheidsbestel, onder meer as verpligte taal van onderrig in skole.

Maar dié toedrag was aan die verander ...

Klankencyclopedie van het Nederlands (36): [ʌy]




Door Marc van Oostendorp

[ʌy] De [ʌy] (ui) maak je door je lippen te ronden, de voorkant van je tong op te heffen, en je mond in een beweging van een stand die redelijk open is naar tamelijk gesloten mondvorm.

Wat is de moeilijkst te maken klank van het Nederlands voor buitenlanders? Het is lastig te bepalen, maar de [ʌy] zou in geval van een competitie waarschijnlijk hoge ogen gooien. Klanken als de [ɣ] en de [x] bijvoorbeeld  (g en ch), die ook wel genoemd worden, komen in allerlei andere talen wel voor. Maar de precieze coördinatie die er nodig is voor de [ʌy] is, is behoorlijk uniek. (De klank in feuille in het naburige Frans komt er het dichtst bij in de buurt, maar is toch net anders.)


vrijdag 10 mei 2013

Paris ende Vienne aflevering 4



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



Lunchlezing Roel Zemel over literatuur en dichterschap in Van den Vos Reynaerde (VU Amsterdam, 16 mei 2013)



Op donderdag 16 mei houdt Roel Zemel, universitair docent oudere Nederlandse letterkunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam, een lunchlezing over zijn onderzoek naar Van den Vos Reynaerde. In de lezing, onder de titel De nieuwste visie op een middeleeuws meesterwerk! zal hij ingaan op de rol van literatuur en dichterschap in deze Middelnederlandse tekst.


Hoe schrijf je goede literatuur? Wanneer is iemand geslaagd als dichter? Waar moet een boek allemaal aan voldoen wil het tot de literatuur worden gerekend? In deze lunchlezing laat Roel Zemel zien dat deze vragen niet enkel in hedendaagse debatten thuishoren. Uit zijn onderzoek naar Van den Vos Reynaerde blijkt dat in deze roman al op de kwaliteit van literatuur en dichterschap gereflecteerd wordt.

Een gedicht van Kouwenaar


10 mei 1994
 
            voor lucebert
                  voor tony 
 

Vanavond gehoord van je dood op een uur
dat de dag haast stilstond van vrede

maar onder een andere hemel verstreek een andere tijd
ontplofte het licht en je was verdwenen

hier in mijn schemer vonkt nog het oude volledige leven
en bekvecht het uitgesteld vlees met de geest
 
een verwonderde muze wacht op het donker en vlecht
nog een kraai en een nachtegaal tussen de regels 

niets is voor niets geweest nu niets meer beweegt
voorgoed lig je vast in je taal en je tekens
in wat je steeds luider totaler verzwijgt – 


Een gedicht van Kouwenaar, natuurlijk. Het eerste gedicht in de afdeling Van woorden gemaakt in de bundel De tijd staat open uit 1996.  

Ik geloof niet dat er overdreven veel commentaar nodig is. Lucebert heeft het in zijn beroemde gedicht over ‘het volledig leven’. Ik ken Lucebertspecialisten die zich over zo’n lapsus goed kunnen opwinden. 

S. Bonn (1881-1930) Arbeider-dichter

                                                                                                  Door Bart FM Droog

S. Bonn (1881-1930) is een dichter die zo af en toe in poëziebloemlezingen opduikt, maar waarvan slechts weinigen meer weten dan dat hij in de periode 1910-1930 de bekendste arbeider/dichter van het land was. De Nederlandse Poëzie Encyclopedie verzamelde materiaal over hem, bracht de de tweede druk van zijn dichtbundel Jonge mei (Querido, 1924) als gratis e-book uit en wijdde een lemma aan hem:

http://www.nederlandsepoezie.org/dichters/b/bonn.html
e-book: http://www.nederlandsepoezie.org/jl/1924/bonn_jonge_mei_2.pdf (132 kB)

Daarop is ook een ingezonden brief uit dagblad Het Volk (van 24 juni 1930) te lezen. De op sterven liggende sociaal-democraat Salomon Bonn ageerde daarmee tegen de smerige roddels die over hem de ronde deden:

Een taal van kleuren

Door Marc van Oostendorp

Een van mijn favoriete internationale talen is het Solresol, van de negentiende-eeuwse vioolleraar Jean François Sudre. Die taal was gebaseerd op de gedachte dat de bestaande talen teveel verschillende lettergrepen hebben. Sudre ontwierp daarom een taal met slechts zeven lettergrepen: do, re, mi, fa sol, la en ti.

Een groot voordeel van die taal was dat je hem niet alleen kon spreken, maar ook op een trompet spelen, en, wanneer je het kleurenspectrum in zevenen verdeelde, ook bijvoorbeeld via gekleurde vlaggen kon seinen.

Jammer genoeg kent de dichter A.H.J. Dautzenberg het Solresol niet. Hij bracht de afgelopen week een bundel gedichten uit, Na de punt (asterion), die allen bestaan uit afbeeldingen van gekleurde snookerballen. (Hier staat een voorbeeld; hier is Dautzenbergs voorwoord.) Een vraag die zich hierbij voordoet is: hoe gaat Dautzenberg die gedichten voorlezen?

donderdag 9 mei 2013

Paris ende Vienne aflevering 3



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



Yra van Dijk nieuwe hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde in Leiden

Met ingang van het eerste semester wordt Dr. Yra van Dijk in Leiden aangesteld als hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde in Mondiaal Perspectief.

Van Dijk wordt aangesteld bij het instituut LUCAS (Leiden University Centre for the Arts in Society), dat zich bezighoudt met het onderzoek van cultuur, literatuur, kunst, film en media in brede zin. Zij past naar eigen zeggen uitstekend bij haar toekomstige Leidse thuisbasis: ‘Ik probeer steeds om een brug te slaan tussen wetenschappelijk onderwijs en onderzoek aan de ene kant, en de literaire wereld, de literaire kritiek en lezers aan de andere kant. Daarom schrijf ik voor de boekenbijlage van NRC Handelsblad en geef ik regelmatig lezingen, workshops en mastercourses op hogescholen en voor allerlei culturele instellingen.’ Van Dijk maakt deel uit van diverse tijdschriftredacties, besturen en jury’s voor literaire prijzen. Nu is Van Dijk nog universitair docent Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam

Een cursus Euraziatisch voor Afrikanen

Door Gaston Dorren

Het is goed dat journalisten over wetenschap schrijven. Kun je tenminste nog eens lachen. Zeker als ze over taalkunde schrijven.

Eergisteren deed bioloog Mark Pagel een taalkundige bewering die hem – als hij gelijk heeft – beroemd kan maken. Hij meent 23 woorden te hebben gevonden die we zó vaak in de mond nemen dat ze extreem stabiel zijn. Ze veranderen wel geleidelijk van vorm, zoals alle woorden, maar ze worden niet gemakkelijk vervangen.

Medicijnen zijn de ziekte van de wetenschap

Door Marc van Oostendorp

Gisteren had ik het met een jonge onderzoeker over de vraag hoe het nu verder moet met de wetenschap. Zij had twee recente artikelen gelezen (dit in PLOS Medicine en dit in Nature) waarin werd aangetoond dat een groot percentage van alle in wetenschappelijke tijdschriften gepubliceerde resultaten fout is, verkeerd, misleid.

Het komt allemaal door het enorme prestige dat de medicijnen tegenwoordig hebben, besloten wij. Langzamerhand worden steeds meer vakken steeds strakker gemodelleerd op dat van de medicijnen. Medici denken ook echt dat zij het hoogtepunt van de wetenschap hebben bereikt — denk aan Dick Swaab, denk aan Piet Borst. Terwijl het tegendeel het geval is.