Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

zaterdag 31 augustus 2013

'Neem plechtig uw hoofd af'

Begraafplaats Schoonselhof, Antwerpen


Door Bart FM Droog

Onder de brandende zon marcheerden de Belgische auteur* Andy Fierens en ik over het 88 hectaren** tellende grafveld Schoonselhof richting zijn laatste rustplaats. Als bekend Antwerpens dichter maakt hij aanspraak op een plekje op het ereperk 'R', te midden van zijn gestorven kunstzusters- en broeders, of op veld 'N', waar in eerste instantie notabelen, maar ook auteurs liggen.
Voorbij het monument waarop het Franse Vreemdelingen Legioen haar in Flanders Fields geblevenen herdacht, overviel ons een grote dorst. We wankelden naar een kraantje. Net toen we van het roestbruine water wilden drinken waarschuwde een in een pij gehulde werkman, die met een zeis bezig was het gras te wieden, ons dat het kraanwater op de dodenakker niet voor menselijke consumptie bestemd was. Beter konden we buiten de poort water kopen.

We volgden zijn advies, sleepten ons richting toegangspoort over veld 'W1'; een grote open vlakte met een paar rijen zwarte houten staken. Andy herkende dit als zijnde een van de akkers waar de 'eenzame uitvaart'-doden worden begraven.***  De graven zijn voor het merendeel uiterst sober uitgevoerd: op een ongeveer één meter hoge wigvormige en zwartgeverfde plank staat niets meer dan de achternaam en het sterfjaar van de overledene.

Meld zich aan!

Door Marc van Oostendorp

We waren gisterenmiddag aan het roddelen over de gebiedende wijs (ja, dat doen wij nu eenmaal graag op vrijdagmiddag), toen we ineens op de volgende puzzel stootten: waarom kun je de eerstvolgende zin wel zeggen, en de tweede niet?

- Meld u aan!
- Meld zich aan! [uitgesloten]

 Je kunt de vraag ook op een andere manier stellen: wat voor functie heeft u in de eerste zin? Je zou kunnen denken dat het een onderwerp is, parallel aan gaat u toch weg! 

Maar dat is vermoedelijk niet juist, bijvoorbeeld omdat aanmelden altijd een wederkerend voornaamwoord of een lijdend voorwerp bij zich moet hebben.  Je kunt niet zeggen 'Ik meld aan', of althans, wanneer je dat zegt suggereer je dat je een vage of ongenoemde substantie aanmeld, niet jezelf.

vrijdag 30 augustus 2013

Genomineerden Academica Literatuurprijs 2013

De nominatiejury van de Academica Literatuurprijs, de literaire prijs voor het beste Nederlandstalige fictiedebuut (roman of verhalen), heeft uit meer dan 100 ingezonden Nederlandse en Vlaamse fictiedebuten drie kanshebbers geselecteerd:

Shira Keller - M. (Uitgeverij Podium)
Hanneke Hendrix - De verjaardagen (Uitgeverij De Geus)
Christophe van Gerrewey - Op de hoogte (Uitgeverij de Bezige Bij)

De prijs bestaat uit de Academica award en 10.000 euro. De Academica Literatuurprijs zal dit jaar voor de achttiende keer worden uitgereikt. In 2011 was Peter Buwalda de winnaar met zijn boek Bonita Avenue en vorig jaar Erik Menkveld met Het grote zwijgen.

Nu de genomineerden bekend zijn, is het, tot en met augustus 2013, aan de lezers om hun gemotiveerde stem uit te brengen op wat volgens hen het beste debuut van Nederland en Vlaanderen is. De winnaar wordt 12 september 2013 bekend gemaakt. De uitreiking van de Academica Literatuurprijs is dit jaar in handen van multitalent Oscar Kocken en schrijver/presentator Abdelkader Benali. Zie hier voor meer informatie over de prijs, de jury en de genomineerde boeken.

Manuscript van Vestdijk ontdekt

Op het symposium Vestdijk verwerkt Kafka dat op 9 november a.s. in de Openbare Bibliotheek Amsterdam plaatsvindt zal een nog onbekend manuscript van Simon Vestdijk worden getoond. Het is de tekst van de lezing die Vestdijk op 19 juni 1942 in het seminarie van St. Michielsgestel hield voor zijn medegegijzelden. De lezing gaat over Der Prozess van Franz Kafka. Vestdijk vergeleek de situatie waarin zij als gegijzelden verkeerden met het verhaal in Kafka’s bekende roman. Later nam Vestdijk deze lezing op in zijn essaybundel De Poolse ruiter (1946). Vestdijk verbleef van mei 1942 tot maart 1943 in het gijzelaarskamp.

Het oorspronkelijke en integrale manuscript, dat 15 beschreven vellen blocnotepapier inclusief correcties omvat, dook op uit het archief van Hans Visser. Hij schreef in de jaren tachtig van de vorige eeuw de eerste biografie over Vestdijk. De weduwe, mevrouw Joke Visser, schonk in het voorjaar van 2013 het complete archief van haar man aan de Vestdijkkring.

Het symposium vindt plaats in de Openbare Bibliotheek Amsterdam, Oosterdokkade 143. Theater van het woord, 7e etage, zaterdag 9 november 2013, aanvang 14.00 uur.

Entree: € 10, over te maken op rekening 2652301 t.n.v. penningmeester Vestdijkkring o.v.v. ‘9 november’. Kaarten zijn ook aan de zaal verkrijgbaar.

Te Belgisch

Door Marijke De Belder

Omdat ik onderzoek naar woordvorming doe, plaats ik soms vragenlijsten online. Die vragenlijsten worden enthousiast ingevuld, waarvoor ik zeer dankbaar ben. Na elke vragenlijst ontvang ik steevast mails van bezorgde Nederlanders om me te melden dat mijn taalgebruik te Belgisch is. Het is niet gewoon Belgisch, zoals ikzelf. Het is té Belgisch. Net omdat ik met deze taalgebruikers de liefde voor de standaardtaal deel, wil ik er graag wat over kwijt.

Ik beken schuld. Mijn woordenschat is Belgisch. Ik gebruik bijvoorbeeld woorden als jobstudent. Goedbedoelende Nederlanders moedigen me daarom aan de belgicismen te vervangen. Ik vrees echter dat mijn taalgebruik dan te Hollands wordt. Het is namelijk niet zo dat de volledige Noord-Nederlandse woordenschat in de oren van Vlamingen neutraal klinkt. Een Vlaming trekt de wenkbrauwen evenzeer op bij ontbijtkoek als een Nederlander dat doet bij peperkoek. Er is een deel van de Nederlandse woordenschat dat nu eenmaal varieert. Ik stel voor dat we die verschillen in onze woordenschat met de mantel der liefde bedekken. Ik zie namelijk niet onmiddellijk een alternatief.

Statenbijbels te zien in de Grote Kerk in Gorinchem

In 2010 werden in Gorinchem in een kluis in de Grote Kerk vier Statenbijbels ‘ontdekt’ die in de afgelopen anderhalve eeuw door schenkingen in het bezit van de hervormde gemeente Gorinchem waren gekomen. Hoewel het verblijf in de vochtige kluis de Statenbijbels geen goed had gedaan, bleek vrijwel meteen dat ze alle vier van grote historische betekenis waren. De Stichting Vrienden van de Grote Kerk nam het op zich om fondsen te werven voor de restauratie van de bijbels en in 2012 en 2013 werden de bijbels gerestaureerd door de restaurateur van het Statenbijbelmuseum te Leerdam, de heer Wim van ’t Zelfde.

Het gaat om een Statenbijbel van Keur uit 1686 met zes kaarten van Bastiaan Stoopendaal en bijzonder zilverbeslag op de (oorspronkelijke) band; een bijbel van Keur uit 1702 met zes kaarten gegraveerd door Daniël Stoopendaal en 51 bladen met prenten van Lambrecht Causé en Nicolaas Gommerse; een Statenbijbel uit 1748 die in Gorinchem gedrukt werd bij Nicolaas Goetzee, met twaalf kaarten van de hand van Willem Albert Bachiene; en ten slotte een Statenbijbel van Isaac van der Putte uit 1718 met zeldzame kaarten die gebaseerd zijn op kaarten van Jacob Savry en Cornelis Danckerts en op de oudste wereldkaart van Keur.

Volgende week, op vrijdag 6 september tussen 14.00 en 16.00 uur, komen de Statenbijbels even uit de vitrines en bestaat voor maximaal 10 personen de mogelijkheid om ze zelf uitgebreid te bekijken.De auteurs van het eerder dit jaar verschenen boek Statenbijbels in de Grote Kerk van Gorinchem, Simon van der Pol en Fineke van Driel, zullen aanwezig zijn om over de bijbels te vertellen en vragen erover te beantwoorden. Er zijn geen kosten verbonden aan deze bijeenkomst. Deelnemen kan alleen via telefonische aanmelding op telefoonnummer 0183-625046. Meer informatie is te vinden op de website van de Stichting Vrienden van de Grote Kerk.

Hoe de taal dicht gaat slibben

Het taalnieuws van het jaar

Door Marc van Oostendorp

Het belangrijkste taalnieuws van het jaar staat deze week ergens achteraf in een donker hoekje van Onze Taal, alsof het er helemaal niet toe doet. In een artikel dat verder gaat over het curieuze verschijnsel dat tekstschrijvers soms expres woorden afwijkend spellen op webpagina's om hoger in de ranking van Google te komen – ze schrijven bed and breakfast mogelijkheden, omdat niemand ooit zoekt op breakfastmogelijkheden –, schrijft Marieke Kolkman ineens:
Twee jaar geleden vulde Google zijn zoekmachine aan met een rangschikkingsfactor die de kwaliteit van een webpagina meeweegt, door te kijken naar correcte spelling, grammatica en stijl.
Ik vermoed dat dit op den duur weleens de manier waarop wij kijken naar 'correcte taal' ingrijpend kan veranderen. Misschien is het zelfs wel het belangrijkste nieuws van de afgelopen paar jaar.

donderdag 29 augustus 2013

Over Poëzie (1) - Amour Fou

Door Paul Dijstelberge

Eerst het gedicht:
Toen bliezen de poortwachters op gouden horens,
buiten daar spartelde het licht op 't ijs,
toen fonkelden de hooge boometorens,
blinkende sloeg de Oostewind de zeis.

Uw voeten schopten omhoog het witte sneeuwsel,
uw oogen brandden de blauwe hemellucht,
uw haren waren een goudgespannen weefsel,
uw zwierende handen een roôvogelvlucht.

De oogen in u die fonkenden jong - goude,
het bloed in u vloog wentel - roowiekend om,
de oogen der lucht die antwoordden zoo goude,
boven dreven ijsschuimwolken om.

IJskoud was het - lagen de waters bezijen
klinkklaar van ijs niet, spiegelend onder zon,
schreeuwde het heete licht niet bij 't overglijen,
omdat het snelvoetig de kou niet lijden kon.

De bolle blauwwangige lucht blies in zijn gouden
horenen omgespannen met zijn vuist -
de lucht kon 't wijd weerklinken niet meer houden,
berstte en brak en blauwe sneeuw vloog vergruisd.

De wereld was een blauwe en witte zale,
daar stond een sneeuwbed tintelsneeuw midde' in,
uw goudhoofd naar zwaanveeren ging te dalen -
lachende laagt ge, over het veld, handblanke, blanktande, trantele koningin.

Vacancy for 2 PhD students on VIDI research programme Going Dutch, LUCL Leiden University

Deadline: October 1, 2013

The Leiden University Centre for Linguistics (LUCL, www.hum.leiden.edu/lucl/), the institute of linguistics at the Faculty of Humanities, Leiden University, is hosting a VIDI research programme entitled “Going Dutch. The Construction of Dutch in Policy, Practice and Discourse, 1750-1850”, funded by the Dutch national research council NWO.

The project will investigate the origins of linguistic nationalism, focusing on the opposition of standard and non-standard Dutch in public and academic discourse on linguistic diversity, on educational policies aimed at the spread of standard Dutch, and on the effects of educational policies on language use.

We are looking for

2 PhD STUDENTS
(4 years, 38 hrs a week)

Hoe de huig-[R] oprukt in Vlaanderen

Door Marc van Oostendorp


Van alle klanken in menselijke talen, trekt de [r] ongetwijfeld de meeste belangstelling. Dat is ook terecht: er is inmiddels bijna overal wel iets mee aan de hand, bijvoorbeeld in de manier waarop hij wordt uitgesproken, of juist niet.

In het nieuwe boek Rhotics, New Data and Perspectives staan artikelen over de manier waarop Franse kinderen en Pakistaanse volwassenen de [r]-klank leren, over de precieze stand van de tong bij het Malayalam, over de manier hoe sprekers van het Hebreeuws omgaan met de [r] in leenwoorden uit het Engels en nog veel meer waar iedere r-nerd van smult!

Hans Van de Velde, Evie Tops en Roeland van Hout schrijven een artikel in de bundel over de manier waarop de huig-R oprukt in Vlaanderen (u kunt het ook hier downloaden).

woensdag 28 augustus 2013

Een opstapeling van onbeschofte meningen? Slecht boek!

Door Marc van Oostendorp

Wanneer iemand recht in je gezicht brult dat hij 'vreselijk kwaad!' is, schrik je misschien een beetje. Maar dat effect gaat daarna allicht teloor als hij zegt: 'Ten eerste', en zijn bezwaren keurig opsomt.

Dat is wat de schrijver Christophe Van Gerrewey doet in een polemische bijdrage die gisteren in De Morgen stond. Hij noemt het nieuwste boek, Natte dozen, van zijn opponent, Marnix Peeters, 'vreselijk' en 'een van de slechtste boeken die ooit bij een literaire uitgeverij zijn verschenen'. Hierna begint hij heel beheerst en met een lineaaltje Peeters' fouten aan te strepen: 'De eerste reden is...', '... is de tweede reden...', 'En dan is er, ten derde en tot slot...'

Dat er nog maar weinig van dat soort polemieken zijn, is desalniettemin om één reden jammer.

dinsdag 27 augustus 2013

‘Sur la langue nationale’ – Lezing over taal en taalpolitiek onder Willem I



Op zondagmiddag 29 september 2013 geven prof. dr. Guy Janssens (ULG) en dr. Rik Vosters (VUB) om 16 uur in de KANTL te Gent de vierde lezing van de reeks 'Noord en Zuid onder Willem I. 200 jaar Verenigd Koninkrijk der Nederlanden'. Deze draagt de titel 'Sur la langue nationale. Taal en taalpolitiek in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en het jonge België'. Dr. Janneke Weijermars zal optreden als moderator. 

Praktische informatie
De toegang is gratis, gelieve u aan te melden via info@anv.nl. Na afloop is er gelegenheid tot het stellen van vragen. De middag wordt besloten met een borrel. 

De lezing zal als hoorcollege op cd verschijnen, samen met een publicatie over het thema van de lezing, bestemd voor een breed publiek. U kunt deze cd en het boekje vooraf bestellen door een mail te sturen naar info@anv.nl. 

Het adres van de KANTL is: Koningstraat 18 te Gent. 

De invloed van de vertaler

(door Miet Ooms)

Het is intussen alweer zes jaar geleden dat ik mijn bestaan in loondienst inruilde voor eentje als freelancer: vertaler en taaldocent.
Een van de beslissingen die ik toen als vertaler moest nemen, waren de taalparen die ik zou opgeven. De brontalen spraken vanzelf: Duits en Engels. De doeltaal daarentegen, die voor een professionele vertaler eigenlijk de meest evidente zou moeten zijn, was voor mij minder voor de hand liggend. Het is namelijk zo dat een professionele vertaler altijd naar zijn of haar moedertaal vertaalt. Dat is de taal die je tot in je vezels beheerst, en waarvan je de fijnste nuances kent. Het is slechts weinigen gegeven om een vreemde taal op dat niveau te beheersen, en mij al helemaal niet. Maar wat moest ik precies als moedertaal opgeven: Nederlands, of Belgisch Nederlands/Vlaams?

Fijne legale gratis boeken in het Nederlands

Over leesbevordering

Door Marc van Oostendorp

Hoe gezellig het ook is op de goed geboende redactielokalen van Neder-L, af en toe wil een mens toch wat anders. De wereld in! Dus heb ik deze zomer een serie blogs gemaakt voor het algemene, meestal meer op politiek en maatschappij gerichte weblog Sargasso

Daar kon ik ineens mijn oude socialistenhart doen spreken en me ongehinderd door wetenschappelijke scrupules overgeven aan de verheffing van het volk. Ik besprak er negen klassieken uit de Nederlandse letterkunde die je gratis (als epub of anderszins) kunt downloaden bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL):

maandag 26 augustus 2013

De essentie van taal

Voeg!  Korte cursus over de syntactische theorie van Chomsky voor Twitteraars verklaard (slot)

Door Marc van Oostendorp

De gedachten die Chomsky in de loop van zijn leven over taal ontwikkelde hebben hem beroemd gemaakt – terwijl hij zelf eigenlijk zijn werk als (links) politiek commentator altijd veel belangrijker gevonden heeft. Al meer dan vijftig jaar torent zijn gestalte boven de taalwetenschap uit. Het is moeilijk, zo niet onmogelijk, (of: onmogelijk, zo niet moeilijk) om een taalkundige te vinden die geen mening over Chomsky’s theorieën heeft, en die mening is bijna altijd nogal uitgesproken. Er zijn taalkundigen die hem een oplichter vinden en er zijn anderen die hem het grootste genie vinden die het vak ooit heeft voorgebracht.

Die weerstand is wel te verklaren. Hij wordt minstens voor een deel veroorzaakt door Chomsky’s nogal opmerkelijke woordgebruik.

zondag 25 augustus 2013

Call for papers: Religions of the Book

SHARP’s 22nd annual conference Antwerp, 17-21 September 2014

The 22nd annual conference of the Society for the History of Authorship, Reading & Publishing (SHARP) will be held in Antwerp (Belgium), Wednesday 17 September through Sunday 21 September 2014. The program takes place primarily at the University of Antwerp, in the old centre of the city, but includes events at different venues of book historical interest as well as preconference workshops/tours and excursions. The central theme is ‘Religions of the Book’, but in conformity with tradition the conference also welcomes other book historical papers, sessions and round tables. Sponsors include the Plantin-Moretus Museum, the Hendrik Conscience Library, the Flemish House of Literature, the Antwerp Bibliophile Society, the Museum of Letters & Manuscripts, KBC Banking & Insurance, the Flemish Book Historical Society and the University of Antwerp.


Hij las wat

Voeg!  Korte cursus over de syntactische theorie van Chomsky voor Twitteraars verklaard


Door Marc van Oostendorp


Eén eigenschap van Chomsky's Voeg-operatie heb ik nog niet onthuld. Die operatie kan twee woorden of woordgroepen samenvoegen tot een nieuwe woordgroep, hebben we de afgelopen dagen gezien. Het voorbeeld dat ik steeds gaf, was: je neemt de en vrouw, en maakt er {de, vrouw} van. Maar nu komt een extra draaitje: je kunt iets ook samenvoegen met een deel van zichzelf.

De groep {a, b} kun je bijvoorbeeld samenvoegen met a, zodat je krijgt {a, {a, b}}. Waarom zou je dat ooit doen? Volgens Chomsky gebeurt het bijvoorbeeld als we vragen stellen:

1- Hij zegt dat hij wat las.
2- Wat zegt hij dat hij las?

In de tweede zin is wat het lijdend voorwerp van las, net als in de eerste (al betekent het woordje op zich net wat anders). Hij zou dus ook daar gevoegd moeten worden. Tegelijkertijd moet wat vooraan in de zin staan, omdat het een vraag is.


zaterdag 24 augustus 2013

Kees Stip. Festival, expositie en lemma's

Festival uitverkocht! KB- en NPE-lemma voltooid


Door Bart FM Droog

Bij de honderdste geboortedag van dichter Kees Stip (Veenendaal, 25-08-1913 – Winschoten,  27 juni 2001) wordt deze dagen uitgebreid stilgestaan. In het Oost-Groningse Sellingen, waar hij de laatste vijfentwintig jaar van zijn leven woonde en werkte vindt op zaterdag 31 augustus het Kees Stipfestival 'Stip aan de horizon' plaats.

Het festival – met voordrachten van o.a. Patty Scholten, de Veenendaalse stadsdichter Mats Beek, Lévi Weemoedt en het cabaretduo Joop Visser* & Jessica van Noord –  is al uitverkocht, maar niet getreurd, want in het rustieke Sellingen is ook de Kees Stip-expositie 'Nu en later is er hoop' te bezoeken. Tot 28 september, openingstijden: dinsdag t/m zaterdag 10.00-16.00 uur; zondags van 13.00-16.00 uur. Oude Stelmakerij, Dorpsstraat 1 te Sellingen.

Echte Literatuur

Door Paul Dijstelberge

Alles is meetbaar - als je maar weet hoe - en wat meetbaar is, wordt vanzelf tot wetenschap. Faust wist dat, al besteedde hij er verder niet veel aandacht aan: wetenschap is uiteindelijk saai, je kan beter vriendschap sluiten met Mephisto en je overgeven aan de liefde, wijn drinken, met studenten vechten in de kroeg of omringd door helse geesten woest door de nacht rijden op een vliegend paard.

Ik moest aan Faust denken toen ik voor de tweede maal een computerprogramma tegenkwam dat in staat zou moeten zijn het literaire gehalte van teksten na te meten.

Over het verband tussen taal en tellen

Voeg!  Korte cursus over de syntactische theorie van Chomsky voor Twitteraars verklaard

Door Marc van Oostendorp

Volgens Chomsky is de Voeg-operatie, die twee elementen samenneemt en tot een eenheid maakt (de en vrouw wordt {de, vrouw}), misschien het enige dat uniek is aan de menselijke taal. Andere diersoorten kunnen zich tot op zekere hoogte een beeld vormen van de wereld om hen heen; en sommige kunnen door klanken te maken allerlei ideeën communiceren. Betekenis en communicatie via klanken delen we dus met andere diersoorten. Maar geen enkel dier kan zo eindeloos allerlei ideeën aan elkaar haken in steeds weer nieuwe zinnen als de mens.

In ieder geval in theorie kunnen wij mensen  ook eindeloos doorgaan met het voegen van zinnen.

vrijdag 23 augustus 2013

Feestelijke uitreiking provinciale cultuurprijzen letterkunde en geschiedenis 2012 tijdens Cultuurmarkt in Antwerpen



Op zondag 25 augustus 2013 reikt de provincie Antwerpen haar jaarlijkse prijzen in diverse cultuurdisciplines uit. De uitreiking vindt plaats tijdens de Cultuurmarkt in de stad Antwerpen in het Bernarduscentrum en begint om 11.30 uur. 

In 2012 werden vier originele auteurswerken bekroond. De vier laureaten, waarvan er drie een literair werk hebben afgeleverd en één een historische uitgave, worden op 25 augustus door gedeputeerde voor Cultuur Luk Lemmens in het zonnetje gezet. De Cultuurmarkt van Vlaanderen in het hartje van Antwerpen is volgens de organisatie ‘de gelegenheid bij uitstek om deze prijzen te overhandigen’, en het Bernarduscentrum in het voormalige bisschoppelijk paleis daarvoor ‘het unieke historische decor’.

Lotte Jensen en Nina Geerdink (red.), Oorlogsliteratuur in de vroegmoderne tijd. Vorm, identiteit, herinnering. Hilversum: Verloren, 2013.

 Oorlogen zijn verwoestende aangelegenheden die gepaard gaan met ontberingen, plunderingen, doden en gewonden. Toch gaat er ook een productieve kracht van uit: veldslagen hebben een schat aan onvergetelijke wereldliteratuur opgeleverd. Ook in de vroegmoderne tijd verscheen veel oorlogsliteratuur. Zo klinkt de Tachtigjarige Oorlog tot ver in de negentiende eeuw door in tal van liederen, soldatenverhalen, epen, toneelteksten en gedichten. De vele oorlogen waarin na 1648 de Europese machtsverhoudingen bevochten werden, gaven in alle betrokken landen aanleiding tot literaire reflecties op de strijd.

In deze bundel staat de literaire verbeelding van oorlog in de vroegmoderne Republiek vanuit een Europees perspectief centraal. Wie waren betrokken bij de totstandkoming van oorlogsliteratuur en welke belangen hadden zij? Hoe verhouden fictie en werkelijkheid zich tot elkaar? Welke oorlogen werden in de collectieve herinnering bewaard en welke zijn vergeten? Via drie pijlers wordt het fenomeen oorlogsliteratuur besproken: vorm, identiteit en herinnering.


Spiegeldag ‘Couperus vandaag’ op 21 september 2013 in Antwerpen, met Bas Heijne, Manfred Horstmanshoff en Anne Marie Musschoot

Ter gelegenheid van het Couperus-herdenkingsjaar 2013 organiseert het tijdschrift Spiegel der Letteren op zaterdag 21 september 2013 een middag rond het thema ‘Couperus vandaag’. In drie lezingen over verschillende aspecten van de schrijver en zijn werk wordt de betekenis van Louis Couperus voor de hedendaagse lezer verduidelijkt. Bas Heijne spreekt over ‘De mystiek der zichtbare dingen’. Manfred Horstmanshoff geeft een lezing over ‘De klassieke karakters van Couperus’ en Anne Marie Musschoot zal het over ‘Couperus in Vlaanderen’ hebben. Spiegel der Letteren wijdt in september 2013 een themanummer aan de Couperus-studie, die als een spiegel van de historische ontwikkeling van de Nederlandse literatuurstudie kan dienen, en vooral ook aan recente impulsen in de bestudering van Couperus’ werk en schrijverschap. Het themanummer, dat onderwerpen zoals rasvermenging, beeldende kunst en self-fashioning bij Couperus behandelt, wordt tijdens deze ‘Spiegeldag’ voorgesteld. De inhoudstafel kan u bekijken op dit adres: www.spiegelderletteren.be/20133

De bijeenkomst vindt plaats in het Letterenhuis, Minderbroedersstraat 22 in Antwerpen en start om 14u. De toegang is gratis. Aanmelden kan bij Lars Bernaerts: lars.bernaerts@ugent.be

Zomerschool in komkommertijd

Door Morries Leeraert


Het was me weer een zomerschool, daar in Zeist. Georganiseerd door het TaalUnieCentrum in Brussel, gefaciliteerd door de Nederlandse Taalunie , volgden 130 buitenlandse studenten drie weken lang lessen, volgden lezingen en gingen vier maal op excursie naar stad en museum. Duitsers die uitspraaklessen volgen, getalenteerde Polen die het woordenboek uit ’t hoofd leren, altijd ambitieuze Russen die over alles willen discussiėren; Slowaken en Serviërs die vooral werken aan de zinsbouw. En dan nog het ‘natuurlijke’ taalbad – die ‘vierde dimensie- dat/die ontstaat in de omgang en de gesprekken met elkaar: in die vreemde taal die Nederlands heet. Zuid-Afrikanen leren Indonesiėrs kennen, en praten over hun gemeenschappelijkheid via ‘Nederland’.

Zo’n zomerschool is natuurlijk nieuwswaardig en dus kwamen verscheidene journalisten op bezoek.

Lezingencyclus namen in Limburg

1. Prof. dr. Ann Marynissen (Keulen): "Familienamen in Limburg" op woensdag 30 oktober 2013     
2. Drs. Herman Kaldenhoven (Heerlen): "Plaatsnamen in Limburg" op woensdag 13 november 2013           
3. Dr. Gerrit Bloothooft (Utrecht): "Voornamen in Limburg" op woensdag 27 november 2013 

De lezingen zullen telkens worden gehouden van 16.00 tot 18.00 uur in de Karl Dittrichzaal van de Universiteit Maastricht.

Henrieke ziet Henrieke

Voeg!  Korte cursus over de syntactische theorie van Chomsky voor Twitteraars verklaard

Door Marc van Oostendorp

Volgens Chomsky kan de zinsbouw van menselijke taal – iedere menselijke taal – begrepen worden als het resultaat van één simpele operatie Voeg die twee elementen samenneemt (de en vrouw wordt {de, vrouw}). De volgorde van de woorden doet er daarbij niet toe: die wordt pas belangrijk wanneer je de woorden uitspreekt.

De gedachte dat het niet gaat om woordvolgorde, maar om de structuren die Voeg maakt, kan ook inzicht geven in allerlei andere taalverschijnselen. Chomsky en zijn aanhangers hebben veel studie gemaakt van zinnen als de volgende:

Henrieke heeft zichzelf gezien.
Henrieke heeft haar gezien.

donderdag 22 augustus 2013

Het bewijs dat we woorden niet na elkaar denken

Voeg!  Korte cursus over de syntactische theorie van Chomsky voor Twitteraars verklaard

Door Marc van Oostendorp

Gisteren heb ik uitgelegd hoe zinnen in het minimalisme van Chomsky worden gevormd door precies twee woorden of woordgroepen (de en vrouw; mijn en oude vader) samen te voegen, in een groep te plaatsen. Dat schrijven we dan als volgt op:

- {de, vrouw}
-{mijn, {oude, vader}}

Belangrijk hierbij is dat de volgorde van de woorden er niet toe doet. De groep {de, vrouw} is precies hetzelfde als de groep {vrouw, de}, zoals de verzameling van een rode en een groene bal dezelfde is als die van een groene en een rode bal.

Het idee is dat in onze gedachten die volgorde er niet toe doet. Het gaat er niet om of het lidwoord voor of achter het zelfstandig naamwoord staat, het gaat er alleen om dat die twee woorden bij elkaar horen.

woensdag 21 augustus 2013

Voeg! (1) Korte cursus over de syntactische theorie van Chomsky

Voor Twitteraars verklaard
Door Marc van Oostendorp

Het nieuwe collegejaar komt eraan en ik krijg zin om iets uit te leggen. De laatste versie van de theorieën van de beroemde Amerikaanse taalkundige Noam Chomsky, dan maar. Iedere lezer weet wel dat zoiets bestaat, en oude versies van de theorie (uit de jaren zestig en zeventig) zijn weleens eerder in min of meer begrijpelijke termen beschreven. Maar het 'nieuwste' model, dat toch al zo'n twintig jaar circuleert is dat niet. Daar ga ik de komende paar dagen verandering in aanbrengen.

De theorie gaat over wat Chomsky beschouwt als de kern van de menselijke taal: het vermogen om woorden aaneen te rijgen tot zinnen. Dat vermogen is volgens hem het meest wezenlijke aspect van de mens, mogelijk zelfs het enige dat ons anders doet zijn dan andere dieren, met name dan de mensapen.

Waarom denkt Chomsky dat? Wat kunnen we uit die eigenzinnige gedachte leren over taal? Waarom heeft die gedachte nog steeds zoveel aanhang en is er tegelijkertijd zoveel weerstand tegen?


dinsdag 20 augustus 2013

'It's the economy, stupid.'

Door Paul Dijstelberge

De Duitser Philip von Zesen publiceerde in 1664 een even dik als uitbundig boek over Amsterdam. Hij was toen al jaren inwoner van die stad. Zijn enthousiasme was natuurlijk terecht. In de jaren zestig was de 'gouden eeuw' over zijn hoogtepunt heen, niettemin liep de stadstaat Amsterdam nog altijd minstens honderd jaar voor op andere grote steden zoals London of Parijs. Uitsluitend stenen huizen, verharde schone straten die veilig waren, een humane sociale zorg, gevangenissen die hun tijd ver vooruit waren en een perfecte infrastructuur die de stad verbond met de andere Hollandse steden en het platteland - het waren de ingrediënten van het 'Hollandse wonder.' Ik lees het boek van Von Zesen altijd weer met plezier: het bevestigt vooral het idee dat sociale betrokkenheid hand in hand dient te gaan met een zekere onverschilligheid. Helpen zonder te oordelen: het is misschien wel de belangrijkste les van het Nieuwe Testament. Helaas is het een boodschap die alleen begrepen wordt door kooplieden wier huizen doordesemd zijn van zeelucht.

In zijn boek roemt Von Zesen de Amsterdamse boekverkopers.

Hem smelt

Twee soorten onderwerpen van een zin

Door Marc van Oostendorp

Je kunt van alles zeggen. 'De kok smelt de boter om de saus romiger te maken', bijvoorbeeld. Of 'De boter smelt'. Maar je kunt niet zeggen 'De kok boter smelt om de saus romiger te maken'. Waarom niet?

Niet alle zinsonderwerpen zijn gelijk. Neem de volgende twee eenvoudige zinnen:

Karel sterft.
Mieke loopt.

Er is een verschil tussen wat er gebeurt met Karel en Mieke in deze zinnen. Dat komt doordat er een verschil is tussen sterven en lopen. Om te lopen moet je actief zijn: de beslissing nemen om je ene been voor het andere te zetten bijvoorbeeld. Sterven is anders: het overkomt je, of je wilt of niet. Je kunt niet eens beslissen om te sterven. Je kunt natuurlijk over het hekje van het balkon klimmen en van te voren hebben bedacht dat het gevolg daarvan zal zijn dat je komt te overlijden, maar het sterven zelf is onvermijdelijk als de omstandigheden er zijn: je kunt er nadat je over dat balkon geklommen bent ook niet meer mee ophouden.

Het zogenaamde 'onderwerp' van sterven ligt qua betekenis dus dichter bij een lijdend voorwerp. 

maandag 19 augustus 2013

De STCN en wetenschappelijk onderzoek

Door Paul Dijstelberge

Enkele reacties op mijn vorige stuk maakten duidelijk dat ik enige uitleg verschuldigd ben over de Short Title Catalogue, Netherlands. Elf jaar zat ik bij de STCN achter een bureau waarover traag maar onstuitbaar een stroom boeken voorbijtrok. Met terugwerkende kracht zie ik mezelf daar zitten, als de visser uit een mooi gedicht van Lucebert maar dan met de muzikale begeleiding van een Walkman. Digitale camera's bestonden nog niet begin jaren negentig anders had ik nu een documentatie-apparaat zonder weerga opgebouwd of was ik stapelgek geworden. De ziekte van Stendhal, maar dan voor bibliografen. In drie grote deelverzamelingen is de hele Nederlandse boekproductie van de zeventiende eeuw door mijn handen gegaan in onze grootste en oudste universiteitsbibliotheken: Amsterdam, Leiden en Utrecht. Vandaar dat ik meen te weten waar ik het over heb waar het de STCN betreft. Een dergelijke uitspraak is natuurlijk een drogreden - het beroep doen op vermeende autoriteit. De naam ervan ben ik gelukkig vergeten.

Laat ik allereerst zeggen dat ik denk dat onze nationale retrospectieve bibliografie - want dat is het - onvergelijkbaar is qua accuratesse en zoekmogelijkheden.

Rijckaert zonder Vreese : cumulatief


Nu het laatste hoofdstuk van Rijckaert zonder Vreese verschenen is en onze held het met zowel Gods hulp als met hulp van de duivel tot koning van Engeland geschopt heeft, is het tijd om de afzonderlijke hoofdstukken aaneen te rijgen tot een complete editie, die hopelijk zijn weg zal vinden naar docenten die hun studenten iets anders willen voorschotelen dan Beatrijs en / of Karel ende Elegast.




Tot ziens bij een volgend feuilleton,

Willem Kuiper

zaterdag 17 augustus 2013

De Muze-reeks


Ongekend hoge oplages voor poëziebloemlezingen

Door Bart FM Droog

Tijdens de Boekenweken 1949-1964 verscheen naast het Boekenweekgeschenk ook een speciale poëziebloemlezing 'voor de jeugd', die 'voor 'weinig geld' te koop was. De zestien in deze serie verschenen titels staan bekend als de Muze-reeks.

Nu klopt het niet helemaal dat ze speciaal voor de jeugd gemaakt waren. De samenstellers (onder meer M. Vasalis, Clara Eggink en Victor E. van Vriesland) kozen gedichten zonder rekening te houden met de leeftijd van de lezers. Louis Th. Lehmann berichtte daar in 1953 in Het Vrije Volk over: "Wanneer deze uitgave in de eerste plaats voor de jeugd is bedoeld, dan vrezen wij, dat toch veel onbegrepen zal blijven. Maar goed, het papier is geduldig en de boekenkast ook."

Wat wel klopt is dat ze 'voor weinig geld' te koop waren. Van fl. 0,35 in 1949 tot fl 0,90 in 1964. Omgerekend naar nu (met inflatiecorrectie) gaat het om bedragen van € 1,49 tot € 2,33.

Tussenwerpsels, P.C. Hooft en Van Dale Nederlands-Italiaans

Door Marc van Oostendorp

Het Italiaans was het Engels van de zeventiende eeuw: de taal die je leerde als je jong was en op de hoogte wilde zijn van de nieuwste ontwikkelingen in cultuur en wetenschap. Er waren dan ook veel vooraanstaande Nederlandse intellectuelen die de taal leerden.

Minne de Boer heeft de leerboeken en Italiaanse grammatica's bestudeerd die indertijd hier gepubliceerd werden. Onlangs verscheen zijn boek Écrire la grammaire italienne aux Pays-Bas, waarin hij zijn onderzoek naar dit onderwerp verzamelde.

Centraal in het boek staat de fascinerende taalkundige Lodewijk Meyer en zijn Italiaansche spraakkunst (Italicæ Compendiosa Instituti). Dat boek was meer dan zomaar een leerboek; het was gebaseerd op een gedachte: dat je eerst moet begrijpen wat taal in het algemeen is voordat je een specifieke taal goed kon leren.

Precies vanwege dat idee is Meyers boek interessanter dan zomaar een leerboek.

Rijckaert zonder Vreese : hoofdstuk 16


Een schone ende wonderlijcke historie van

Rijckaert zonder Vreese,

sone van Robrecht de Duyvel, hertoghe van Normandien,
die door sijne kloecke daden ende voorsichticheyt
koninc van Enghelandt wert. 

Zeer genuechlijcken ende zeltsaem om lesen.

Van nieus uut de Fransoysche in Nederlandtsche tale overgheset.

Tot Antwerpen,
by Hieronimus Verdussen,
Anno 1619.



vrijdag 16 augustus 2013

Onderzoek bewijst: taaldiversiteit zorgt voor verkeersongelukken

Door Marc van Oostendorp

Hoe meer talen er in een land gesproken worden, des te groter is de kans op verkeersongelukken. In landen waar acacia's groeien, wordt veel vaker gebruik gemaakt van toonhoogte om betekenisverschil te maken tussen woorden. En hoe meer siësta's de mensen houden, des te minder naamvallen, vervoegingen en verbuigingen gebruiken ze in hun taal.

Het zijn zomaar wat statistisch significante correlaties in een interessant, gisteren verschenen artikel in het online tijdschrift PLOS ONE

We hebben de afgelopen jaren tal van dit soort verbanden voorbij zien komen, die vaak kortstondig ook de niet-wetenschappelijke pers haalden: het verband tussen de hoeveelheid klinkers en medeklinkers en de afstand tot Afrika bijvoorbeeld. Of tussen de aanwezigheid van een toekomende tijd voor werkwoorden en spaargedrag van de sprekers. 

Rijckaert zonder Vreese : hoofdstuk 15


Een schone ende wonderlijcke historie van

Rijckaert zonder Vreese,

sone van Robrecht de Duyvel, hertoghe van Normandien,
die door sijne kloecke daden ende voorsichticheyt
koninc van Enghelandt wert. 

Zeer genuechlijcken ende zeltsaem om lesen.

Van nieus uut de Fransoysche in Nederlandtsche tale overgheset.

Tot Antwerpen,
by Hieronimus Verdussen,
Anno 1619.



donderdag 15 augustus 2013

Rijckaert zonder Vreese : hoofdstuk 14


Een schone ende wonderlijcke historie van

Rijckaert zonder Vreese,

sone van Robrecht de Duyvel, hertoghe van Normandien,
die door sijne kloecke daden ende voorsichticheyt
koninc van Enghelandt wert. 

Zeer genuechlijcken ende zeltsaem om lesen.

Van nieus uut de Fransoysche in Nederlandtsche tale overgheset.

Tot Antwerpen,
by Hieronimus Verdussen,
Anno 1619.



woensdag 14 augustus 2013

'Zigeunersaus'

"Daar gaan we weer", schrijft het weblog GeenStijl vanavond. "Het Sinti en Roma Forum heeft producenten van ZIGEUNERSAUS gevraagd om te stoppen met de naam ZIGEUNERSAUS." Als grappig alternatief komt de website vervolgens met een aantal alternatieven voor het woord zigeuner, zoals steeltokkie en Uitkering + Mercedes 500.

Ook elders op het internet proef ik vooral meewarigheid.

Eerste herdruk van Wandelingen door Bourgogne (1789)

Wolff en Deken vallen van hun geloof aan vooravond Franse Revolutie

De schrijfsters Betje Wolff en Aagje Deken, bekend van hun briefromans, waaronder Sara Burgerhart, verlieten Nederland in 1788 en trokken naar Frankrijk. Daar vestigden zij zich in Trévoux, vlakbij Lyon. In 1789 waren ze zodoende ooggetuigen van de Franse Revolutie. In het Revolutiejaar verscheen Wandelingen door Bourgogne. Het boek is nu - voor het eerst - herdrukt, in moderne spelling, voorzien van een inleiding en honderden aantekeningen door Jean Frins.


Rijckaert zonder Vreese : hoofdstuk 13


Een schone ende wonderlijcke historie van

Rijckaert zonder Vreese,

sone van Robrecht de Duyvel, hertoghe van Normandien,
die door sijne kloecke daden ende voorsichticheyt
koninc van Enghelandt wert. 

Zeer genuechlijcken ende zeltsaem om lesen.

Van nieus uut de Fransoysche in Nederlandtsche tale overgheset.

Tot Antwerpen,
by Hieronimus Verdussen,
Anno 1619.



dinsdag 13 augustus 2013

KB verwerft verloren gewaand Rijmbijbel-fragment



De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag heeft een belangrijk, verloren gewaand fragment van de Rijmbijbel van Jacob van Maerlant weten aan te schaffen op een veiling in Noord-Duitsland. Het fragment van ruim drieduizend verzen, afkomstig uit het begin van de veertiende eeuw, was ruim anderhalve eeuw uit het zicht van de wetenschap, maar is nu weer beschikbaar voor onderzoek.

De Vlaamse dichter Jacob van Maerlant (ca. 1235-1300) voltooide de Rijmbijbel in 1271. Het is een Middelnederlandse bewerking op rijm – vandaar de naam – van de bijbelse geschiedenis Historica Scholastica (1178) van Petrus Comestor. Er zijn verschillende handschriften en fragmenten van de Rijmbijbel bewaard, onder andere bij de KB en Museum Meermanno. Het onlangs aangekochte fragment is voor de KB een interessante toevoeging aan de twee complete handschriften van de Rijmbijbel die ze al bezit.

Meer informatie: Koninklijke Bibliotheek